TonTrong.comTôn Trọng
Ranh giới ở công sở

Đồng nghiệp đẩy việc sang mình: trả lại phần không phải của mình mà không căng

Đồng nghiệp hay nhờ "làm giúp một chút" rồi thành việc của mình luôn. Cách nhận ra việc bị đẩy, câu trả lời mẫu từ mềm tới rõ và giữ quan hệ cùng phòng sau đó.

Close-up of hands of a Vietnamese man in a charcoal shirt sliding a plain folder back across a desk in an open-plan office in the evening, cool light

Khi đồng nghiệp đẩy việc sang mình, hãy tách rõ việc nào là của bạn, việc nào bạn đang làm hộ, rồi trả lời lời nhờ tiếp theo bằng một câu ngắn: hoặc nhận kèm điều kiện rõ (lần này, phần này, hạn này), hoặc từ chối và chỉ chỗ người kia tự làm được. Với việc đã thành nếp, nói một lần trực tiếp với đồng nghiệp; chỉ đưa lên quản lý khi đã nói mà không thay đổi.

Tình huống giả định: anh K và chị L cùng nhóm kinh doanh. Từ ba tháng nay, chị L hay nhờ anh K "tổng hợp giúp chị cái bảng số liệu tuần này, em làm nhanh hơn chị". Ban đầu là một lần, sau thành tuần nào cũng vậy, và gần đây quản lý còn hỏi thẳng anh K bảng số liệu đâu, như thể đó là việc của anh. Phần dưới là cách anh K nhìn lại, nói, và giữ được không khí trong nhóm.

Việc bị đẩy thường trông như một lời nhờ

Việc bị đẩy hiếm khi đến dưới dạng "anh làm cái này thay em". Nó đến dưới dạng lời khen kèm lời nhờ: "anh giỏi Excel mà", "em làm nhanh hơn chị", "có một chút thôi". Người được khen thấy vui, thấy mình có ích, và nhận lời. Lần đầu là giúp thật. Lần thứ năm, nó đã thành một phần mô tả công việc không ai viết ra.

Chị L có thể không cố tình lợi dụng. Có người thật sự yếu một phần việc và ngại học. Có người đang quá tải và chọn cách nhờ người dễ nói chuyện nhất. Có người chỉ quen nếp vì chưa bao giờ bị từ chối. Hiểu điều này giúp anh K nói chuyện mà không mang sẵn trong đầu ý nghĩ "chị ấy lười", vì người nghe nhận ra ngay thái độ đó qua giọng nói.

Dấu hiệu việc đã bị đẩy hẳn sang bạn: người khác hỏi bạn về tiến độ việc đó; nếu bạn bận, việc đó chậm và bạn bị trách; người nhờ không còn nói "nhờ" mà chỉ nói "tuần này nhé"; và bạn bắt đầu thấy bực mỗi lần thấy tên người đó trên màn hình. Cảm giác bực là tín hiệu nên nói, đừng đợi nó thành cơn giận.

Tách việc: của mình, làm hộ, hay bị đẩy

Trước khi nói với ai, anh K liệt kê những việc mình làm trong một tuần và chia ba cột. Bảng dưới là ví dụ giả định:

ViệcThuộc về aiGhi chú
Báo cáo khách hàng của anh KAnh KViệc chính, ưu tiên đầu
Bảng số liệu tuần của chị LChị L, anh K đang làm hộLàm hộ ba tháng, quản lý đã tưởng là việc của anh K
Soạn hợp đồng mẫu cho người mớiChưa phân côngAi rảnh thì làm, thường là anh K
Trả lời khách của chị L khi chị bậnChị LThỉnh thoảng, chấp nhận được

Chỉ khi nhìn thấy bảng này anh K mới nhận ra mỗi tuần mình dành gần một buổi chiều cho việc không có trong phần của mình. Bảng cũng giúp anh chọn đúng chỗ để nói: không phải mọi lời nhờ đều cần từ chối. Trả lời khách giúp khi đồng nghiệp bận là chuyện bình thường của người cùng nhóm. Việc cần trả lại là bảng số liệu tuần, và việc cần quản lý phân công là hợp đồng mẫu.

Câu trả lời cho lời nhờ tiếp theo

Lời nhờ tiếp theo là thời điểm dễ đổi nhất, vì bạn chỉ cần trả lời khác đi một chút. Câu mềm nhất, nhận nhưng đặt giới hạn: "Tuần này em làm giúp chị nhé, nhưng từ tuần sau chị tự làm được không ạ? Em gửi chị cách làm từng bước." Đây là câu chuyển giao, không phải từ chối.

Câu nhận có điều kiện thời gian: "Em đang làm báo cáo khách, chiều mai em mới rảnh. Chị cần gấp hơn thì chị làm trước, chỗ nào vướng em xem giúp." Bạn không nói không, nhưng đặt việc của mình lên trước, và người nhờ thường tự làm vì không chờ được.

Câu đề nghị dạy thay vì làm: "Chị ơi mình ngồi với nhau hai mươi phút, em chỉ chị cách tổng hợp bằng bảng có sẵn, lần sau chị làm năm phút là xong." Câu này thường làm người nhờ hơi ngại, nhưng nó giúp thật, và ai từng được dạy xong thì ít khi nhờ lại.

Câu từ chối rõ: "Em không nhận thêm bảng số liệu được nữa chị ạ, việc của em tuần này kín rồi." Không cần thêm lý do. Và nếu chị L nài lần hai, "em làm nhanh mà, một chút thôi": "Dạ em biết chị đang bận, nhưng em vẫn giữ như vừa nói. Chị cần thì em gửi lại cách làm." Câu nài thứ hai cần câu trả lời giống câu thứ nhất, chỉ ngắn hơn.

Khi việc đã thành nếp: nói một lần cho rõ

Với bảng số liệu đã làm hộ ba tháng, một câu từ chối ngang lúc bận dễ làm chị L hụt hẫng, vì chị đã quen. Tốt hơn là chọn một lúc riêng, không vội, nói thẳng một lần. Anh K có thể mời chị L đi uống nước sau giờ ăn trưa và mở lời: "Chị ơi, em muốn nói chuyện về bảng số liệu tuần. Ba tháng nay em làm hộ chị, giờ việc của em nhiều lên nên em không làm tiếp được. Em muốn chuyển lại cho chị từ tuần sau, em chỉ chị cách làm cho nhanh."

Cách nói này có ba phần: nhắc lại sự thật (đã làm hộ bao lâu), lý do ngắn (việc của mình nhiều lên), và đề xuất chuyển giao (từ khi nào, giúp gì). Không có chữ "chị lười", không có "chị lợi dụng em". Nếu chị L bất ngờ, cứ để chị bất ngờ một chút, không cần vội xoa dịu bằng cách rút lại lời.

Phần khó nhất là chuyện quản lý đã tưởng đó là việc của anh K. Sau khi nói với chị L, anh K nên báo ngắn với quản lý để tránh hiểu lầm: "Anh ơi, bảng số liệu tuần trước giờ em làm hộ chị L, từ tuần sau chị ấy làm lại. Em báo để anh biết người phụ trách." Báo như một thông tin, không như lời mách. Nếu quản lý muốn giao hẳn việc đó cho anh K, đó là một cuộc trao đổi khác về khối lượng việc, và anh có quyền nói rõ phần nào phải bỏ bớt.

Khi người đẩy việc là người thâm niên hơn

Mọi chuyện khó hơn khi người đẩy việc là người làm lâu năm, lớn tuổi hơn, hoặc từng kèm cặp bạn hồi mới vào. Câu nhờ của họ thường mang theo vai vế: "em trẻ, em làm cho quen tay", "hồi chị mới vào cũng làm hết cho các anh chị". Người mới ngại từ chối vì sợ bị coi là không biết điều, và vì thật lòng biết ơn những gì người đó đã dạy mình.

Biết ơn và làm hộ là hai chuyện khác nhau. Bạn có thể giữ sự kính trọng trong giọng nói, trong cách xưng hô, trong việc hỏi ý họ về chuyên môn, mà vẫn không nhận phần việc không phải của mình. Câu mẫu cho tình huống này: "Dạ anh ơi, em vẫn muốn học anh nhiều, nhưng phần báo cáo này em không nhận thêm được vì đang kín việc khách. Anh cần em xem giúp chỗ nào thì em xem ạ."

Một mẹo nhỏ của người từng trải: với người thâm niên, nói chuyện bằng kế hoạch công việc thay vì cảm xúc thường dễ được chấp nhận hơn. Đưa danh sách việc tuần này của mình ra và hỏi: "Anh xem giúp em, nếu em nhận thêm phần này thì em lùi việc nào ạ?" Câu hỏi này đặt người nhờ vào vị trí người cùng sắp xếp, và phần lớn sẽ tự rút lại lời nhờ khi thấy bảng việc đã kín. Nếu họ vẫn muốn bạn làm, đó là lúc cần quản lý phân công, vì người thâm niên không phải là người giao việc cho bạn.

Những điều làm lần sau lại bị đẩy việc

Người dễ bị đẩy việc thường có chung vài thói quen nhỏ:

  • Trả lời "để em xem" ngay khi được nhờ. Câu này nghe như một lời hẹn nhưng người nhờ hiểu là đồng ý. Thay bằng câu có điều kiện rõ.
  • Nhận rồi làm trong im lặng. Không ai biết bạn đang làm hộ, nên khi bạn dừng lại, ai cũng tưởng bạn bỏ việc của mình.
  • Giải thích quá dài. Càng nhiều lý do, người kia càng có nhiều chỗ để phản bác: "thì tối em làm cũng được mà".
  • Từ chối trong cơn bực. Câu "sao việc gì chị cũng nhờ em" nói ra lúc mệt làm hỏng quan hệ hơn ba tháng làm hộ cộng lại.
  • Than với người thứ ba trước khi nói với người trong cuộc. Chuyện tới tai chị L qua người khác, chị thấy bị nói sau lưng, và mọi lời đề xuất sau đó đều khó nghe.

Ngược lại cũng đừng thành người khó nhờ tới mức không ai dám hỏi gì. Một nhóm làm việc tốt cần có qua có lại. Ranh giới ở đây là bạn chọn giúp, biết mình đang giúp, và việc giúp không âm thầm biến thành việc của mình.

Sau khi trả lại việc: giữ quan hệ cùng phòng

Tuần đầu chị L tự làm bảng số liệu, có thể chị sẽ hỏi lại vài lần. Hãy trả lời những câu hỏi đó vui vẻ, đúng như đã hứa. Đây là lúc chị L kiểm chứng xem anh K có thật lòng muốn giúp chị tự làm hay chỉ muốn đẩy việc đi. Trả lời chu đáo trong tuần đầu là cách xây lại lòng tin.

Sau đó, hãy tìm một việc nhỏ để giúp chị L theo cách bạn chọn: góp ý một bản chào giá, chia sẻ một khách quen phù hợp, hay đơn giản là mời cà phê khi chị vừa chốt được hợp đồng. Những việc nhỏ này cho thấy bạn vẫn là đồng nghiệp tốt, chỉ là không làm thay phần của người khác.

Nếu sau khi nói chuyện mà việc vẫn bị đẩy sang, hoặc người kia tỏ thái độ khó chịu kéo dài, lúc đó mới cần nhờ quản lý phân công lại rõ ràng trong một cuộc họp nhóm. Đặt chuyện dưới dạng phân công cho cả nhóm, không phải phân xử giữa hai người: "Anh ơi, mình chốt giúp người phụ trách từng báo cáo tuần để không ai bị trùng hay sót."

Câu hỏi thường gặp

Đồng nghiệp hay nhờ làm hộ thì từ chối thế nào cho khéo?

Trả lời lời nhờ tiếp theo bằng một câu có điều kiện rõ, ví dụ lần này em giúp nhưng từ tuần sau chị tự làm, hoặc em bận tới chiều mai. Đề nghị chỉ cách làm thay vì làm hộ cũng là cách khéo. Không cần giải thích dài hay xin lỗi nhiều lần.

Làm hộ lâu rồi giờ trả lại có bị mất lòng không?

Người kia có thể hụt hẫng lúc đầu, nhưng nếu bạn nói riêng, nói rõ từ khi nào và hứa giúp họ làm quen, quan hệ thường vẫn giữ được. Trả lời chu đáo những câu hỏi trong tuần đầu là cách xây lại lòng tin. Tránh từ chối ngang trong lúc bực.

Có nên báo quản lý khi bị đồng nghiệp đẩy việc không?

Nên nói với đồng nghiệp trước. Nếu quản lý đã tưởng việc đó là của bạn, hãy báo ngắn như một thông tin về người phụ trách, không như lời mách. Chỉ nhờ quản lý phân công lại khi đã nói trực tiếp mà tình hình không đổi.

Đồng nghiệp nói "em làm nhanh hơn chị mà" thì đáp sao?

Có thể cảm ơn lời khen rồi đề nghị chỉ cách làm cho nhanh: em gửi chị cách làm, lần sau chị làm năm phút là xong. Lời khen không phải lý do để bạn nhận thêm việc. Giữ giọng vui vẻ để người kia không thấy bị chê.

Làm sao biết việc mình đang làm là giúp hay bị đẩy việc?

Liệt kê việc trong một tuần và hỏi việc đó thuộc về ai. Nếu người khác hỏi bạn tiến độ việc đó, nếu bạn bị trách khi nó chậm, hoặc người nhờ không còn nói chữ nhờ, thì việc đã bị đẩy hẳn sang bạn. Lúc đó nên nói chuyện rõ ràng.

Từ chối đồng nghiệp rồi họ giận ra mặt thì làm gì?

Giữ thái độ bình thường, chào hỏi như cũ, và tìm dịp giúp họ một việc nhỏ theo cách bạn chọn. Đa số cơn giận nguôi sau vài ngày khi người kia thấy bạn không thay đổi thái độ. Nếu căng thẳng kéo dài ảnh hưởng công việc, nhờ quản lý phân công rõ trong cuộc họp nhóm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138