Khi đã đi làm mà bố mẹ vẫn đọc tin nhắn của mình, việc nên làm là tự bịt những chỗ hở trước (máy để không khoá, tài khoản còn đăng nhập trên máy tính chung), rồi chọn một lúc bình thường nói với bố mẹ ba ý: con biết bố mẹ lo, con muốn tin nhắn là chuyện riêng của con, có gì cần con sẽ tự kể. Nói ngắn, giọng nhẹ, không kể tội, và giữ lời "tự kể" bằng việc làm trong những tuần sau.
Tình huống giả định: chị A hai mươi lăm tuổi, làm kế toán, vẫn ở với bố mẹ. Máy tính để bàn ở phòng khách còn đăng nhập tài khoản nhắn tin của chị từ hồi cài cho mẹ học trực tuyến. Một tối mẹ hỏi "lương con tháng này được thưởng à, sao không nói mẹ", chị mới biết mẹ đã đọc tin nhắn với đồng nghiệp mấy tuần nay. Chị giận, nhưng không biết nói sao để mẹ không buồn.
Bố mẹ đọc vì lo, con giận vì đã lớn
Với nhiều bố mẹ, con ở trong nhà thì vẫn là con nhỏ của nhà. Ngày xưa xem vở, xem cặp sách là chuyện thường, giờ cầm điện thoại lên xem cũng thấy thường. Phía sau phần lớn là lo: lo con bị lừa vay tiền, lo con làm việc vất vả không nói, lo con chơi với ai mà về khuya. Mẹ đọc tin nhắn không phải để bắt lỗi, mà vì đó là cách nhanh nhất để biết con có ổn không.
Với con đã đi làm, tin nhắn có chuyện công ty, chuyện lương, chuyện bạn bè tâm sự. Bị đọc là cảm giác mình chưa được coi là người lớn, dù đã tự lo được cho bản thân. Khó nói vì nhiều lẽ: đang ở nhà bố mẹ, ăn cơm mẹ nấu, sợ bị nói "nuôi lớn rồi giờ mẹ xem cái điện thoại cũng không được", sợ mẹ buồn mấy ngày.
Có một chi tiết hay bị bỏ qua: nhiều khi chính con để hở. Tài khoản nhắn tin còn đăng nhập trên máy tính chung, máy tính bảng cả nhà dùng, hay điện thoại đặt sạc ở phòng khách không cài khoá. Mẹ mở máy tính xem phim, tin nhắn hiện lên, đọc một lần thành quen. Không ai cố tình, nhưng kết quả thì như nhau. Vì thế trước khi trách bố mẹ, nên tự nhìn lại xem mình đã để cửa mở ở đâu; bịt chỗ đó trước thì cuộc nói chuyện sau nhẹ hơn rất nhiều, vì mình không phải đòi bố mẹ thôi làm một việc mà chính mình đang tạo điều kiện.
Trước khi nói với bố mẹ: tự bịt chỗ hở trong một buổi
Phần này làm lặng lẽ, không cần thông báo. Nó giảm một nửa chuyện trước khi phải nói câu nào:
- Kiểm tra máy tính, máy tính bảng dùng chung trong nhà, đăng xuất mọi tài khoản nhắn tin và mạng xã hội của mình. Nhiều ứng dụng nhắn tin có mục xem các thiết bị đang đăng nhập, đăng xuất từ xa luôn.
- Cài khoá màn hình cho điện thoại nếu chưa có. Tắt hiện nội dung tin nhắn trên màn hình khoá, chỉ để hiện tên người gửi.
- Nếu đã cài ứng dụng cho mẹ trên máy tính chung, tạo cho mẹ một tài khoản riêng của mẹ, đừng để mẹ dùng tạm tài khoản của con.
- Đổi chỗ sạc điện thoại về phòng mình, nếu được.
- Đừng xoá hết tin nhắn cũ hay đổi hàng loạt mật khẩu ngay trong tối đó. Thay đổi đột ngột làm bố mẹ nghĩ con đang giấu chuyện lớn, và cuộc nói chuyện sau đó sẽ khó hơn.
Làm xong những việc này, nếu bố mẹ vẫn hỏi về chuyện trong tin nhắn thì đó là chuyện đã qua; nếu bố mẹ hỏi "sao máy tính không vào được nữa", đó là lúc tự nhiên để nói chuyện.
Nói với bố mẹ: chọn ai, chọn lúc, nói mấy câu
Trong hai người, chọn người dễ nói chuyện hơn để mở lời trước. Có nhà là bố, có nhà là mẹ, có khi lại là người không đọc tin nhắn nhưng nói được với người kia. Không nói với cả hai cùng lúc trong bữa cơm, vì lúc đó thành buổi họp và ai cũng phải giữ thể diện.
Lúc hợp là khi đang làm việc chung: đi chợ cuối tuần, chở mẹ đi khám, ngồi nhặt rau. Không nói ngay sau khi vừa phát hiện bị đọc, lúc mình còn giận. Chờ một hai ngày, nhưng đừng để quá một tuần, vì để lâu thì bố mẹ đã đọc thêm và mình càng khó mở lời.
Nói ba ý, theo đúng thứ tự: trước là con hiểu bố mẹ lo, sau là con muốn tin nhắn là chuyện riêng của con, cuối là cách con sẽ cho bố mẹ biết những gì bố mẹ cần biết. Ý thứ ba quan trọng nhất: nó đưa cho bố mẹ một lối khác để yên tâm, thay cho việc đọc máy.
Không kể tội, không liệt kê "mẹ đã đọc tin nhắn này, tin nhắn kia". Không so với nhà bạn. Không nhắc "con đi làm, con tự lo được rồi" theo giọng đòi quyền. Cả buổi chỉ cần năm phút.
Câu nói mẫu theo từng tình huống
Những câu dưới viết đúng như người ta nói trong nhà. Đổi xưng hô theo nhà mình:
- Mở lời nhẹ nhất: "Mẹ ơi, con biết mẹ hay lo cho con. Nhưng tin nhắn với bạn với công ty, mẹ để con tự đọc thôi nhé. Có chuyện gì con kể mẹ nghe."
- Khi mẹ hỏi chuyện trong tin nhắn: "Mẹ đọc tin nhắn trên máy tính à? Con quên đăng xuất. Con xin mẹ từ giờ đừng mở nữa, đó là chuyện riêng của con với đồng nghiệp."
- Nói với bố, người hay im lặng: "Bố ơi, con nhờ bố nói với mẹ giúp con, mẹ hay mở điện thoại con. Con không giận, con chỉ muốn có chút riêng."
- Khi mẹ hỏi về tiền: "Lương con đủ tiêu và có để dành, mẹ yên tâm. Con chưa muốn kể chi tiết, khi nào cần con nói với mẹ." Một câu cho mẹ thấy điều mẹ lo đã ổn, không cần đưa con số.
- Khi bị nài lần hai: "Con nói lại lần nữa nhé mẹ: tin nhắn của con mẹ đừng đọc. Mẹ muốn biết gì thì hỏi con, con trả lời thật."
- Dứt khoát nhất, khi đã nói nhiều lần: "Con sẽ cài khoá máy và không để máy ở phòng khách nữa. Không phải con giận mẹ, mà con đã nói mấy lần rồi."
Câu nào cũng có một phần đưa ra, không chỉ là rút lại. Bố mẹ nghe được mình vẫn còn chỗ đứng trong đời sống của con thì nhận lời dễ hơn.
Khi bố mẹ đáp lại: những câu hay gặp và cách đáp
Gần như nhà nào cũng nghe một trong mấy câu dưới. Chuẩn bị trước câu đáp thì mình không bị cuốn vào cãi.
| Bố mẹ nói | Đáp sao cho êm |
|---|---|
| "Mẹ đẻ ra con, xem cái điện thoại cũng không được à?" | "Mẹ là người con thương nhất, nên con mới nói thật với mẹ chuyện này." |
| "Có gì mà phải giấu?" | "Không có gì giấu mẹ, nhưng tin nhắn có chuyện của người khác, con không tiện để ai đọc." |
| "Ở nhà bố mẹ thì theo luật nhà này." | "Dạ, việc nhà con vẫn theo. Chỉ riêng tin nhắn con xin giữ riêng." |
| Im lặng, buồn, không nói chuyện mấy hôm | Sinh hoạt bình thường, chủ động hỏi han, không nhắc lại chuyện cũ |
| "Thôi, mẹ chẳng thèm đụng vào đồ của con nữa." | "Con không có ý đó đâu mẹ. Con vẫn cần mẹ giúp nhiều chuyện mà." |
Câu "ở nhà bố mẹ thì theo luật nhà này" không cần cãi về đúng sai. Nhận phần việc nhà, tách riêng phần tin nhắn, bố mẹ sẽ thấy con không đòi thoát khỏi nhà mà chỉ xin một góc nhỏ. Còn khi bố mẹ im lặng buồn, đừng vội xin lỗi để rút lại lời đã nói; cứ gần gũi như thường, nỗi buồn sẽ qua mà điều đã thoả thuận vẫn còn.
Những việc không cần làm
Không cần giải thích dài về quyền riêng tư. Bố mẹ nghe giảng từ con thường thấy tổn thương hơn là được thuyết phục. Ba câu rõ ràng hiệu quả hơn mười câu lý lẽ.
Không nói dối là máy hỏng, quên mật khẩu. Bố mẹ sẽ biết, và lần sau mọi điều con nói đều bị nghi. Nói thẳng mình muốn giữ riêng là cách lâu bền nhất.
Không trả đũa bằng cách đọc lại máy bố mẹ. Biến chuyện riêng tư thành trận ăn miếng trả miếng, cả nhà cùng mất.
Không kể chuyện này cho họ hàng để nhờ nói giúp. Bố mẹ sẽ thấy bị con bêu ra ngoài. Nếu cần người nói giúp, chọn người trong nhà như anh chị em ruột, nói riêng.
Không vội dọn ra ở riêng chỉ vì chuyện này. Ra ở riêng là quyết định lớn về tiền và về nhà cửa, nên quyết vì nhiều lý do, không vì một lần giận chuyện điện thoại.
Giữ lời "con sẽ tự kể": những tuần sau đó
Lời hứa "có gì con kể" chỉ có giá trị nếu con kể thật. Mỗi tuần dành một bữa cơm hay một lần đi chợ để nói chuyện công việc, chuyện bạn bè ở mức mình thấy thoải mái. Bố mẹ biết con đang ổn qua lời con thì bớt hẳn nhu cầu tìm hiểu qua điện thoại.
Kể những điều bố mẹ hay lo nhất trước: con có đủ tiền tiêu không, có nợ ai không, công việc có vất vả quá không, về muộn thì đi với ai. Không cần chi tiết, chỉ cần câu trả lời đủ để mẹ ngủ yên. Ví dụ giả định: "Tuần này con tăng ca hai tối vì cuối quý, con về muộn nhưng đi cùng chị đồng nghiệp, mẹ đừng chờ cơm."
Nếu có lúc thấy mẹ nhìn điện thoại mình đặt trên bàn, cứ để yên, không giật lại, không úp vội. Sự bình thản cho mẹ thấy con không giấu chuyện gì, chỉ giữ chỗ riêng. Thường sau vài tháng, chuyện đọc tin nhắn tự biến mất khỏi nhà, và bố mẹ quen dần với việc con mình đã là người lớn.
Câu hỏi thường gặp
Đã đi làm mà bố mẹ vẫn đọc tin nhắn thì có nên nói thẳng không?
Nên nói, nhưng nói nhẹ và chọn lúc. Trước đó tự đăng xuất khỏi máy dùng chung và cài khoá máy. Khi nói, nhận rằng bố mẹ lo cho mình, xin giữ riêng tin nhắn, và hứa sẽ tự kể những chuyện bố mẹ cần biết.
Mẹ đọc tin nhắn qua máy tính chung thì xử lý sao?
Đăng xuất tài khoản của mình khỏi máy tính đó, có thể làm từ xa trong mục quản lý thiết bị đăng nhập. Nếu mẹ cần dùng ứng dụng, tạo cho mẹ một tài khoản riêng. Sau đó nói với mẹ một câu nhẹ nhàng là con quên đăng xuất.
Bố mẹ buồn sau khi con xin giữ riêng tư thì làm gì?
Sinh hoạt bình thường, chủ động hỏi han, nhờ bố mẹ việc nhỏ trong nhà. Không nhắc lại chuyện cũ, không xin lỗi rối rít. Vài hôm sau phần lớn bố mẹ trở lại như thường khi thấy con vẫn gần gũi.
Có nên nhờ người khác nói với bố mẹ giúp không?
Chỉ nên nhờ người trong nhà như bố hoặc mẹ còn lại, anh chị em ruột, và nói riêng. Nhờ họ hàng bên ngoài dễ làm bố mẹ thấy bị con đem chuyện nhà ra ngoài, và chuyện nhỏ thành chuyện lớn.
Con nên kể gì cho bố mẹ để bố mẹ bớt lo?
Kể những điều bố mẹ hay lo nhất: tiền tiêu có đủ không, có nợ ai không, công việc có ổn không, về muộn thì đi với ai. Không cần chi tiết, chỉ cần đều đặn và thật. Bố mẹ yên tâm qua lời con thì bớt tìm hiểu qua điện thoại.