Với người quen làm bạn khó chịu trên mạng, chọn mức nhẹ nhất đủ giải quyết: không muốn thấy bài của họ thì bỏ theo dõi; không muốn họ thấy bài của mình thì đưa vào danh sách hạn chế hoặc ẩn từng bài; chỉ chặn khi họ quấy rầy, công kích hoặc bạn cần an toàn. Ba mức đầu người kia gần như không nhận ra, chặn thì dễ bị phát hiện và thường cần một lời giải thích.
Nhiều người né việc này vì sợ "gây chuyện". Họ cứ để bài bán hàng của bạn cũ tràn bảng tin, để bà dì hay bình luận dưới mọi tấm ảnh, rồi bực trong im lặng. Thật ra giữ khoảng cách trên mạng có thể làm rất lặng lẽ, và khi làm đúng mức thì ngoài đời mọi thứ vẫn y như cũ. Bài này giúp bạn chọn mức, làm cho gọn, và có sẵn câu đáp nếu người kia hỏi.
Bốn mức giữ khoảng cách, từ nhẹ tới nặng
Trước khi bấm, xác định bạn đang muốn điều gì: không thấy họ, không để họ thấy mình, hay không muốn liên hệ gì nữa.
| Mức | Khi nào dùng | Người kia có biết không |
|---|---|---|
| Bỏ theo dõi | Bài của họ làm bạn mệt: bán hàng cả ngày, than thở, tin giật gân | Gần như không, vẫn là bạn bè, vẫn nhắn tin được |
| Ẩn bài cụ thể hoặc chọn người xem | Một vài chuyện bạn không muốn họ biết: chuyện nhà, chuyện việc | Không, trừ khi người khác kể lại |
| Danh sách hạn chế | Họ hay bình luận soi mói, đem bài của bạn đi kể | Gần như không, họ chỉ thấy bài công khai |
| Chặn | Bị quấy rầy, công kích, đe doạ, hoặc cần cắt liên lạc để an toàn | Dễ phát hiện vì không tìm thấy bạn nữa |
Phần lớn tình huống với họ hàng, bạn cũ, đồng nghiệp chỉ cần hai mức đầu. Mức hạn chế dành cho người hay soi. Chặn là công cụ an toàn, không phải công cụ thể hiện thái độ. Huỷ kết bạn nằm đâu đó giữa hạn chế và chặn, nhưng với người quen ngoài đời thì nó thường gây hỏi han hơn là giải quyết được gì.
Vì sao người ta ngại, và vì sao im lặng chịu không phải là cách
Ngại giữ khoảng cách trên mạng thường đến từ một suy nghĩ: bấm bỏ theo dõi là "đối xử tệ" với người kia. Nhưng bỏ theo dõi chỉ là chọn không đọc, giống như bạn không bắt buộc phải nghe hết mọi câu chuyện của mọi người quen. Người kia vẫn là bạn bè của bạn, bạn vẫn chúc mừng sinh nhật họ, vẫn hỏi thăm khi gặp.
Còn im lặng chịu thì có cái giá của nó. Mỗi ngày lướt qua hai chục bài bán hàng của một người bạn cũ, bạn dần thấy khó chịu với chính người đó, và tới lúc gặp ngoài đời thì sự khó chịu lộ ra trên mặt. Bỏ theo dõi sớm có khi lại giữ được tình bạn tốt hơn.
Một chi tiết nhỏ: những người hay bình luận dưới bài của bạn thường không biết họ đang làm bạn khó chịu. Bà dì bình luận "sao béo thế" dưới ảnh nghĩ đang trêu yêu. Không cần sửa bà, chỉ cần để bà thấy ít ảnh hơn. Bạn giữ được sự thoải mái, bà vẫn quý cháu.
Cũng có lúc bạn giữ khoảng cách vì chính mình đang mệt, chứ không vì ai làm gì sai: giai đoạn thất nghiệp không muốn thấy bạn bè khoe thăng chức, giai đoạn chờ con không muốn thấy ảnh em bé. Bỏ theo dõi một thời gian trong những lúc như vậy là chuyện bình thường, sau này khoẻ lại thì theo dõi lại.
Làm lặng lẽ: thứ tự gọn
Mục tiêu là giữ phần của mình mà ngoài đời không có gì thay đổi.
- Bắt đầu bằng mức nhẹ nhất. Bỏ theo dõi người hay đăng bài làm bạn mệt. Đợi một hai tuần xem đã đủ chưa.
- Với người hay soi bài của bạn, đưa vào danh sách hạn chế, hoặc từ nay chọn người xem cho những bài chuyện nhà. Không cần sửa lại các bài cũ, chỉ cần xem kỹ vài bài nhạy cảm.
- Không xoá bình luận cũ của họ hàng loạt, không đổi ảnh đại diện hay đăng bài ẩn ý cùng lúc. Những thay đổi rõ rệt đó mới làm người kia để ý.
- Ngoài đời, giữ nguyên cách cư xử. Gặp vẫn chào, giỗ Tết vẫn hỏi thăm. Khoảng cách trên mạng không cần đi kèm khoảng cách ngoài đời.
- Chỉ dùng tới chặn khi các mức trên không đủ và người kia đang quấy rầy bạn bằng tin nhắn, bình luận công kích hay lời đe doạ.
Thứ tự này giúp bạn không phải làm điều gì cần giải thích. Phần lớn người làm tới bước ba là thấy mạng xã hội nhẹ hẳn, và chẳng ai trong họ hàng hay nhóm bạn biết có gì vừa thay đổi.
Lỡ bị hỏi: câu đáp từ mềm tới rõ
Người họ hàng hỏi sao không thấy bài của cháu: "Dạ dạo này cháu ít đăng lắm cô, cháu hay để chế độ cho bạn thân thôi ạ. Có gì vui cháu gửi vào nhóm nhà mình." Câu này đúng sự thật và cho cô một chỗ khác để xem.
Bạn cũ hỏi sao không thấy bạn tương tác bài bán hàng nữa: "Bảng tin mình dạo này lộn xộn quá, mình tắt bớt mấy trang cho đỡ rối. Có món nào mới hay cậu nhắn mình nha." Không nói thẳng là bỏ theo dõi họ, nhưng cũng không nói dối.
Người quen phát hiện bị đưa vào danh sách hạn chế và hỏi thẳng: "Mình có chia người xem cho mấy chuyện riêng thôi, không phải vì giận gì cậu đâu. Có gì mình nói chuyện trực tiếp nhé."
Người bị chặn hỏi qua người khác hoặc qua kênh khác: "Mình chặn vì mấy tin nhắn hôm trước làm mình không thoải mái. Mình không muốn tranh cãi, mình chỉ cần khoảng cách một thời gian." Câu này nói lý do bằng hành vi, không gắn nhãn người kia.
Khi người kia nài kéo dài: "Mình đã nói lý do rồi, mình giữ quyết định này. Gặp nhau ngoài đời mình vẫn chào hỏi bình thường." Nhắc lại một lần, không giải thích thêm.
Những sai làm chuyện lặng lẽ thành chuyện ồn ào
Phần lớn rắc rối không đến từ việc bỏ theo dõi hay hạn chế, mà từ cách làm đi kèm.
- Huỷ kết bạn người họ hàng ngay sau một lần cãi nhau trong bữa giỗ. Cả nhà sẽ đọc đó là một tuyên bố.
- Đăng bài ẩn ý kiểu "có những người không nên giữ trong đời" ngay sau khi chặn ai đó. Người kia và bạn bè chung đọc ra ngay.
- Chặn rồi bỏ chặn rồi chặn lại nhiều lần. Người kia thấy bạn lúc có lúc không, và chuyện trở nên khó hiểu hơn.
- Kể với bạn bè chung là mình vừa chặn ai đó. Câu chuyện đi về tới người bị chặn nhanh hơn bạn nghĩ.
- Dùng việc chặn để trừng phạt, kiểu "chặn cho biết", rồi chờ người kia xin lỗi. Như vậy chặn không còn là giữ khoảng cách mà thành một cuộc giằng co.
Điểm chung: những việc làm ồn ào đều biến một quyết định riêng thành chuyện của nhiều người. Giữ nó riêng là cách giữ nó nhỏ.
Một lưu ý nữa với nhóm chat gia đình hay nhóm lớp cũ: nếu người làm bạn khó chịu ở trong đó, tắt tiếng cuộc trò chuyện riêng với họ là đủ, không cần rời nhóm chung. Rời nhóm chung vì một người thì cả nhóm sẽ hỏi, và lúc đó chuyện riêng của hai người thành chuyện của cả họ.
Khi chặn là việc cần làm ngay
Có những lúc không cần cân nhắc mức nhẹ: ai đó nhắn tin xúc phạm, bôi nhọ, đe doạ bạn hoặc người nhà; ai đó dùng nhiều tài khoản để theo dõi bạn sau khi bạn đã nói không muốn liên lạc; ai đó gửi hình ảnh, lời lẽ khiếm nhã. Lúc đó an toàn của bạn đứng trước chuyện giữ hoà khí.
Trước khi chặn, chụp màn hình tin nhắn, bình luận kèm thời gian và tên tài khoản, lưu lại ở một chỗ riêng. Sau khi chặn, bạn không xem được nữa, nên bước này cần làm trước. Nếu có lời đe doạ hoặc bạn thấy không an toàn, báo công an xã, phường nơi bạn ở, gọi 113 khi nguy hiểm. Nếu bị bôi nhọ trên mạng và muốn biết mình có thể làm gì, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Với trường hợp này, không cần nhắn lời giải thích cho người kia, không cần nói chuyện với họ qua người trung gian. Nếu người đó là người quen chung của gia đình, nói với một người thân tin cậy để họ biết chuyện, đề phòng người kia tìm cách liên lạc qua đường khác.
Gặp lại ngoài đời sau khi đã giữ khoảng cách trên mạng
Nhiều người lo nhất không phải lúc bấm nút mà là lúc gặp lại: đám giỗ, đám cưới, buổi họp lớp, nơi người kia đứng ngay trước mặt. Thật ra lúc này dễ hơn bạn nghĩ, vì ngoài đời người ta nói chuyện về những thứ đang diễn ra trước mắt, ít ai nhắc đến bảng tin trên mạng.
Cứ chào hỏi như bình thường, hỏi thăm sức khoẻ, hỏi chuyện con cái của họ. Nếu là người bạn cũ bán hàng, có thể hỏi thăm việc buôn bán dạo này ra sao, một câu hỏi thật lòng cho họ thấy bạn vẫn quan tâm tới họ, chỉ không theo dõi từng bài. Nếu là bà dì hay bình luận, ngồi cạnh bà một lúc, kể vài chuyện vui của mình. Bà có được thông tin bà muốn, từ chính bạn, theo cách bạn chọn.
Nếu người kia nhắc chuyện mạng xã hội giữa đám đông, đáp nhẹ và chuyển đề tài: "Dạo này cháu ít lên mạng lắm cô ạ. Cô ơi, vườn nhà mình năm nay có ổi không?" Không cần giải thích trước mặt mọi người.
Nếu người kia là người bạn đã chặn vì lý do an toàn, bạn không cần ở gần họ ở những buổi đông người. Đi cùng một người thân biết chuyện, giữ khoảng cách, và rời đi sớm nếu thấy không thoải mái. Bạn không có nghĩa vụ phải tỏ ra thân thiện với người đã từng đe doạ mình.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ theo dõi trên Facebook thì người kia có biết không?
Thường người kia không nhận thông báo gì và vẫn là bạn bè với bạn, vẫn nhắn tin được. Họ chỉ biết nếu tự để ý thấy bạn không còn tương tác hoặc có người khác kể lại.
Danh sách hạn chế khác chặn thế nào?
Người trong danh sách hạn chế vẫn là bạn bè nhưng chỉ thấy những bài bạn để công khai, còn chặn thì cắt hẳn việc xem trang và nhắn tin giữa hai bên. Hạn chế hợp với người hay soi mói, chặn dành cho người quấy rầy hoặc gây nguy hiểm.
Có nên huỷ kết bạn người thân trong họ không?
Thường không nên, vì người thân dễ phát hiện và việc huỷ kết bạn hay bị hiểu là có chuyện giận. Bỏ theo dõi kết hợp chọn người xem cho bài chuyện nhà giải quyết được hầu hết khó chịu mà không ai mất lòng.
Bị người quen hỏi thẳng sao chặn thì nên nói gì?
Nói lý do bằng hành vi cụ thể và ngắn, ví dụ những tin nhắn hôm trước làm bạn không thoải mái, rồi nói rõ bạn cần khoảng cách. Không gắn nhãn người kia, không tranh luận lại chuyện cũ, và nếu họ nài thì chỉ nhắc lại quyết định một lần.
Chặn rồi có nên bỏ chặn để làm lành không?
Chỉ bỏ chặn khi lý do chặn đã thật sự qua và hai bên đã nói chuyện được ngoài đời. Chặn rồi bỏ chặn nhiều lần làm người kia khó hiểu và dễ dẫn tới tranh cãi mới.