Nhà nhỏ vẫn có góc riêng cho từng người nếu cả nhà chia chỗ theo bốn thứ: một chỗ ngồi của mình, một chỗ cất đồ không ai đụng, một khung giờ được dùng chỗ đó yên ổn, và một tín hiệu báo "đang dùng" như kéo rèm hay bật đèn bàn. Góc riêng không cần rộng, chỉ cần rõ và được cả nhà tôn trọng.
Tình huống giả định: căn hộ hai phòng ngủ, bốn người. Bố mẹ một phòng, con gái mười lăm tuổi và con trai chín tuổi ở chung phòng còn lại. Bố hay làm việc ở nhà buổi tối trên bàn ăn. Con gái cần chỗ học và chỗ để đồ riêng, con trai thì muốn chơi. Mẹ, như ở rất nhiều nhà, là người không có chỗ nào của riêng mình. Phần dưới là cách chia chỗ trong một buổi cuối tuần và các câu nói giúp cả nhà giữ nếp.
Nhà nhỏ thì ai thiếu chỗ nhất
Trong căn hộ nhỏ, mọi người đều thấy chật, nhưng chật theo những kiểu khác nhau. Con gái tuổi teen cần chỗ thay đồ không bị em trai chạy vào, cần một ngăn để đồ mà em không lục. Con trai chín tuổi cần chỗ bày đồ chơi mà không bị chị kêu. Bố cần một giờ yên tĩnh để làm việc mà không ai bật tivi. Mỗi người đòi một ít, cộng lại thì vượt quá diện tích nhà.
Người thường bị quên là mẹ. Phòng khách là của cả nhà, bếp là chỗ làm việc, phòng ngủ dùng chung với bố. Mẹ không có cái bàn nào của mình, không có ngăn tủ nào không bị ai mở, không có nửa tiếng nào không bị gọi. Nhiều bà mẹ quen tới mức không nhận ra mình cần, chỉ thấy mệt và hay cáu vào cuối ngày.
Chi tiết quen thuộc ở nhà chật: người cần yên tĩnh hay trốn vào nhà vệ sinh lâu hơn cần thiết, hoặc ngồi ngoài hành lang chung cư nghe điện thoại. Một chi tiết khác: đồ của ai cũng bị người khác dùng, từ cục sạc, cái kéo đến lọ kem dưỡng, và mỗi lần cần là một lần đi tìm. Những chuyện nhỏ ấy cộng lại thành cảm giác không có gì là của mình trong chính nhà mình. Tin tốt là phần lớn cảm giác đó đến từ chuyện không rõ ràng, chứ không phải từ việc thiếu mét vuông. Khi mỗi người biết đâu là chỗ của mình, đâu là chỗ chung, nhà vẫn chật nhưng bớt hẳn những cuộc cãi vặt.
Góc riêng không cần rộng: bốn thứ đủ thành một góc
Một chỗ ngồi. Có thể là cái bàn học, một đầu bàn ăn sau tám giờ tối, một chiếc ghế cạnh cửa sổ, một tấm đệm ở góc ban công. Quan trọng là ai cũng biết chỗ đó, vào giờ đó, là của người nào.
Một chỗ cất đồ không ai đụng. Một ngăn kéo, một chiếc hộp có nắp, một kệ nhỏ. Không cần khoá, chỉ cần cả nhà thống nhất không mở. Với trẻ con, chiếc hộp riêng là món quà tuyệt hơn nhiều người lớn tưởng.
Một khung giờ. Góc dùng chung vẫn có thể là góc riêng theo giờ. Bàn ăn sau bữa tối là chỗ bố làm việc từ tám đến mười giờ, sáng chủ nhật là chỗ mẹ ngồi đọc sách, viết sổ.
Một tín hiệu. Kéo rèm, bật đèn bàn, đeo tai nghe, đặt một vật nhỏ lên bàn. Tín hiệu nhìn thấy được giúp trẻ con và người lớn tuổi nhớ thoả thuận mà không cần nhắc bằng lời.
Bốn thứ cho mỗi người, kể cả mẹ. Chia góc mà quên mẹ là chuyện rất thường gặp. Khi bàn với cả nhà, nêu tên mẹ đầu tiên hoặc cuối cùng, nhưng phải nêu.
Chia góc cho cả nhà trong một buổi cuối tuần
Một buổi sáng cuối tuần, cả nhà cùng làm, mất chừng hai tiếng:
- Ngồi lại mười phút, mỗi người nói một điều mình cần nhất. Ghi ra một tờ giấy, kể cả điều nghe có vẻ nhỏ như "con muốn có chỗ để kẹp tóc mà em không lấy".
- Đi một vòng nhà, tìm chỗ có thể thành góc: đầu giường, góc ban công, hốc tường cạnh tủ lạnh, một đầu bàn ăn.
- Phân góc theo nhu cầu, không theo vai vế. Người cần yên tĩnh để học, làm việc được ưu tiên chỗ xa tivi.
- Sắm vài thứ rẻ: rèm vải treo bằng thanh căng, hộp có nắp cho mỗi người, đèn bàn nhỏ, móc treo.
- Thống nhất khung giờ và tín hiệu cho những góc dùng chung theo giờ.
- Thử hai tuần, rồi ngồi lại xem chỗ nào vướng. Có góc chọn sai, đổi; có giờ không hợp, chỉnh.
Việc cả nhà cùng làm quan trọng không kém kết quả. Trẻ con tự tay dán nhãn hộp, treo rèm sẽ giữ góc của mình và tôn trọng góc của người khác hơn hẳn khi bố mẹ sắp xếp sẵn.
Gợi ý chia góc cho một căn hộ hai phòng, bốn người
Bảng dưới theo tình huống giả định ở đầu bài, mỗi nhà điều chỉnh theo mặt bằng của mình.
| Người | Góc riêng | Giờ và tín hiệu |
|---|---|---|
| Con gái mười lăm tuổi | Nửa phòng trong, có rèm vải ngăn, bàn học và kệ riêng | Rèm kéo là đang thay đồ hoặc cần yên |
| Con trai chín tuổi | Nửa phòng ngoài, hộp đồ chơi có nắp, góc thảm | Chơi tự do, giữ nhỏ tiếng sau chín giờ tối |
| Bố | Đầu bàn ăn sau bữa tối | Tám đến mười giờ, đeo tai nghe là đang làm việc |
| Mẹ | Ghế cạnh cửa sổ ban công, một ngăn tủ riêng | Sáng chủ nhật và nửa tiếng trước khi ngủ, bật đèn bàn |
| Cả nhà | Phòng khách, bếp | Dùng chung, ai dùng xong dọn |
Để ý hàng của mẹ. Một chiếc ghế và nửa tiếng nghe thì ít, nhưng với nhiều bà mẹ đây là lần đầu tiên sau nhiều năm có một thứ được gọi là của mình trong nhà. Hàng cuối cùng cũng quan trọng: phòng khách và bếp vẫn là của chung, ai dùng xong dọn, để góc riêng không biến thành cớ bày bừa phần chung.
Câu nói mẫu khi chia góc và khi có người lấn góc
Từ nhẹ tới dứt khoát, theo từng vai trong nhà:
- Mẹ mở lời buổi chia góc: "Nhà mình chật, ai cũng thiếu chỗ. Sáng nay cả nhà chia cho mỗi người một góc nhé, mẹ cũng xin một góc."
- Chị nói với em trai: "Rèm kéo là chị đang thay đồ hoặc đang học, em gõ vào thanh rèm hỏi trước nhé. Rèm mở thì em sang chơi."
- Con gái nói với mẹ khi mẹ dọn kệ: "Mẹ ơi, kệ này là đồ của con, mẹ để con tự dọn nhé, con hứa dọn vào thứ bảy."
- Mẹ nói với bố khi bố bật tivi to giờ mẹ ngồi đọc: "Anh ơi, đèn bàn bật là giờ của em, anh vặn nhỏ tivi giúp em nửa tiếng nhé."
- Bố nói với con trai đang chạy quanh bàn lúc bố làm việc: "Bố đeo tai nghe là bố đang làm, con chờ bố một chút, mười giờ bố chơi với con."
- Khi có người lấn góc lần thứ hai: "Mình đã thống nhất rồi, hộp này là của con. Con nhờ cả nhà giữ đúng nhé, con cũng giữ đúng góc của mọi người."
Câu nào cũng có một giờ cụ thể hoặc một điều mình cũng làm cho người khác. Người nghe biết lúc nào được vào, được dùng thì chịu chờ dễ hơn.
Khi hai chị em ở chung phòng
Hai con khác giới, cách nhau vài tuổi, ở chung phòng là chuyện rất nhiều nhà gặp. Con lớn bắt đầu dậy thì cần chỗ thay đồ, chỗ để đồ riêng; con nhỏ chưa hiểu, cứ chạy sang. Rèm vải ngăn đôi phòng là cách rẻ và hiệu quả: không cần khoan tường, kéo vào khi cần, kéo ra khi hai chị em chơi chung.
Ngoài rèm, nên thống nhất ba điều: đồ của ai người nấy giữ, muốn mượn thì hỏi; bạn của ai sang chơi thì chơi ở phần của người đó hoặc ra phòng khách; giờ đi ngủ thì cả hai cùng tắt đèn, ai muốn đọc thêm dùng đèn bàn nhỏ ở góc mình. Ba điều này bố mẹ nói một lần với cả hai con, không nói riêng với một đứa, để không đứa nào thấy bị thiên vị.
Khi hai chị em cãi nhau về góc, bố mẹ đừng phân xử theo kiểu "chị lớn thì nhường em". Hỏi từng con điều gì vừa xảy ra, nhắc lại điều đã thống nhất, và để con đã lấn góc tự trả lại hoặc xin lỗi. Dạy con tôn trọng góc của người khác bắt đầu từ chính căn phòng chung này.
Khi con lớn vào khoảng cuối cấp hai, nếu có thể, đổi lại cách chia: con lớn ra một góc khác của nhà, hoặc đổi phòng với bố mẹ một thời gian. Không phải nhà nào cũng làm được, nhưng nói với con rằng bố mẹ đang tính cho con cũng giúp con dễ chịu hơn với hoàn cảnh hiện tại.
Những việc không cần làm, và cách giữ nếp lâu dài
Không cần sắm sửa đắt tiền. Rèm vải, hộp nhựa có nắp, một cái đèn bàn là đủ cho phần lớn nhà. Mua nhiều đồ để "tạo không gian" trong nhà chật đôi khi lại làm nhà chật thêm.
Không cần luật lệ dài dán lên tường. Ba bốn điều nói miệng, kèm tín hiệu nhìn thấy được, dễ nhớ hơn một tờ nội quy. Cũng không cần phạt khi ai đó quên; nhắc bằng một câu nhẹ và tự mình giữ đúng góc của người khác là cách dạy hiệu quả nhất.
Mỗi khi nhà có thay đổi, như con lên lớp, bố đổi việc làm ở nhà nhiều hơn, ông bà lên ở chơi, ngồi lại năm phút xem góc nào cần đổi. Góc riêng trong nhà nhỏ không phải là sắp một lần cho mãi, mà là thói quen cả nhà cùng chỉnh theo từng giai đoạn. Khi mỗi người có một chỗ của mình, dù nhỏ, không khí trong nhà nhẹ đi thấy rõ, và chính những giờ ngồi chung ở phòng khách cũng vui hơn. Người ta sẵn lòng ở cạnh nhau hơn khi biết mình có chỗ để lui về.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nhỏ không đủ phòng thì làm sao có góc riêng cho mỗi người?
Chia theo bốn thứ: một chỗ ngồi, một chỗ cất đồ không ai đụng, một khung giờ và một tín hiệu báo đang dùng. Góc có thể dùng chung theo giờ, như đầu bàn ăn sau bữa tối. Cả nhà cùng chia và cùng thống nhất thì dễ giữ hơn.
Hai con khác giới ở chung phòng thì sắp xếp thế nào?
Dùng rèm vải ngăn đôi phòng, mỗi con một kệ và một hộp đồ riêng, thống nhất hỏi trước khi mượn đồ và gõ vào thanh rèm trước khi sang. Khi con lớn vào tuổi dậy thì, nếu được, tính chuyện đổi chỗ để con có góc kín hơn.
Mẹ không có không gian riêng trong nhà thì nên làm gì?
Đưa mẹ vào buổi chia góc ngay từ đầu, xin cho mẹ một chỗ ngồi, một ngăn tủ và một khung giờ yên tĩnh. Cả nhà giữ giờ đó như giữ giờ học của con. Với nhiều bà mẹ, đây là lần đầu sau nhiều năm có thứ của riêng mình.
Trẻ nhỏ cứ chạy vào góc của chị hoặc của bố thì làm sao?
Dùng tín hiệu trẻ nhìn thấy được như rèm kéo, đèn bàn bật, tai nghe, kèm một giờ cụ thể trẻ được vào chơi. Nhắc bằng một câu vui và giữ đúng giờ đã hứa. Trẻ thấy người lớn giữ lời thì sẽ tập chờ.
Có cần mua nội thất mới để tạo góc riêng không?
Thường là không. Rèm vải, hộp có nắp, đèn bàn nhỏ và móc treo đã đủ cho phần lớn nhà. Điều quan trọng hơn đồ đạc là cả nhà thống nhất góc nào của ai, giờ nào, và cùng tôn trọng.