Lấn át trở thành bạo lực khi có đánh, xô đẩy, đập phá đồ, đe doạ làm hại bạn hoặc người thân, giữ tiền hay giấy tờ để khống chế, hoặc khiến bạn sợ về nhà; lúc đó việc đầu tiên là giữ an toàn, gọi 113 khi đang nguy hiểm, gọi Tổng đài 111 nếu có trẻ em liên quan, báo công an xã, phường, và không ai nên khuyên bạn nhịn cho êm. Đây không còn là chuyện ranh giới hay cách nói khéo. Những câu nói mẫu trong các bài khác của danh mục này không dùng cho trường hợp đó.
Bài dưới giúp bạn phân biệt hai loại chuyện, biết việc cần làm ngay khi không an toàn, câu cần nói khi gọi trợ giúp, cách giữ bằng chứng, và những lời khuyên nghe có vẻ thương mình nhưng thật ra đẩy mình vào nguy hiểm. Nếu bạn đang đọc bài này trong lúc không an toàn, hãy rời tới chỗ có người hoặc gọi 113 trước, đọc sau.
Lấn át thường ngày và dấu hiệu đã thành bạo lực
Ranh giới không phải lúc nào cũng rõ, nhất là khi hai thứ xen nhau trong cùng một mối quan hệ. Bảng này giúp bạn đặt sự việc vào đúng chỗ:
| Lấn át thường ngày | Đã thành bạo lực hoặc đe doạ |
|---|---|
| Hay ngắt lời, nói thay, quyết thay | Cấm bạn nói chuyện với người thân, bạn bè, kiểm tra điện thoại để trừng phạt |
| Chê bai trước mặt người khác | Chửi mắng, sỉ nhục kéo dài, doạ bêu riếu nếu bạn không nghe theo |
| Nài nỉ nhiều lần | Doạ đánh, doạ đuổi khỏi nhà, doạ làm hại con hoặc chính mình để ép bạn |
| Giận im lặng | Đập phá đồ đạc, đấm tường, ném đồ gần người bạn |
| Mượn đồ không trả | Giữ tiền lương, giấy tờ tuỳ thân của bạn để bạn không đi được đâu |
| Làm bạn thấy có lỗi | Đánh, tát, xô đẩy, bóp cổ, dù chỉ một lần |
Cột bên phải không đòi phải xảy ra nhiều lần mới tính. Một lần bị đánh, một lời doạ giết, một lần bị giữ giấy tờ là đủ để bạn coi đó là chuyện an toàn, không phải chuyện ranh giới. Người thân thiết, người lớn tuổi, cấp trên hay người đang say rượu đều không phải là lý do để coi nhẹ.
Dấu hiệu cho thấy nguy hiểm đang tăng
Những dấu hiệu dưới đây thường đi trước những lần bạo lực nặng hơn. Người làm công tác hỗ trợ hay hỏi đúng những câu này:
- Những lần nóng giận dày hơn, nặng hơn so với vài tháng trước.
- Người kia từng doạ giết, doạ dùng dao hoặc vật nguy hiểm, kể cả khi nói "đùa thôi".
- Từng bóp cổ, dù không để lại dấu.
- Người kia theo dõi bạn, đi theo tới chỗ làm, gọi điện dồn dập để biết bạn ở đâu.
- Sau khi bạn nói muốn đi, muốn báo ai đó, người kia càng giận dữ.
- Rượu bia, nợ nần, mất việc làm cơn giận bùng lên khó lường hơn.
- Trẻ em trong nhà sợ hãi, giật mình, không dám về nhà, hoặc bị đánh.
Có một dấu hiệu dưới dạng cảm giác: bạn bắt đầu tính trước mọi câu nói, mọi bữa cơm để người kia khỏi nổi nóng, và thấy mình như đi trên vỏ trứng trong chính nhà mình. Cảm giác đó đáng được tin. Nó không phải là bạn nhạy cảm quá.
Nếu bạn nhận ra vài dấu hiệu trong danh sách, đừng đợi tới lúc chắc chắn mới tìm người giúp. Nói với một người tin cậy ngay từ bây giờ, lưu sẵn số 113 và 111 ở chỗ dễ bấm, và nghĩ trước nơi mình sẽ tới nếu phải rời nhà gấp. Chuẩn bị trước không làm mọi chuyện xấu đi; nó chỉ giúp bạn không phải nghĩ trong lúc hoảng.
Khi đang không an toàn: làm ngay theo thứ tự
Lúc nguy hiểm không phải lúc nói lý hay giữ thể diện cho ai. Làm theo thứ tự này:
- Rời khỏi chỗ đang nguy hiểm, tới nơi có người: nhà hàng xóm, cửa hàng đầu ngõ, sảnh toà nhà có bảo vệ. Tránh chạy vào bếp, nhà tắm hay phòng không có lối ra, vì ở đó có vật nguy hiểm hoặc dễ bị chặn lại.
- Gọi 113 khi đang bị đánh, bị doạ bằng vật nguy hiểm, hoặc cảm thấy tính mạng bị đe doạ. Không cần chắc chắn trăm phần trăm mới gọi.
- Nếu có người bị thương, gọi 115 để được cấp cứu.
- Nếu có trẻ em bị đánh, bị đe doạ hoặc chứng kiến bạo lực, gọi Tổng đài 111 để được tư vấn, kết nối hỗ trợ bảo vệ trẻ.
- Báo công an xã, phường nơi bạn ở. Có thể nhờ tổ trưởng tổ dân phố, hội phụ nữ ở xã, phường hoặc một người thân đi cùng.
- Ở nơi tạm an toàn, nhắn cho một người tin cậy biết bạn đang ở đâu.
Nếu bạn đã lường trước sẽ có lúc phải đi gấp, chuẩn bị sẵn một túi nhỏ để ở nhà người tin cậy: giấy tờ tuỳ thân hoặc bản sao, ít tiền, thuốc đang dùng, sạc điện thoại, chìa khoá dự phòng. Thoả thuận trước với một người hàng xóm một câu ám hiệu, nghe thấy là gọi giúp.
Câu cần nói khi gọi hoặc nhờ trợ giúp
Khi gọi 113. Nói ngắn, theo thứ tự: chuyện gì, ở đâu, có ai bị thương không, có vũ khí không. Ví dụ: "Ở số nhà mười hai, ngõ năm, phường X, có người đang đánh vợ, có cầm dao, có một trẻ nhỏ trong nhà." Nếu không nói to được, giữ máy để người trực nghe tiếng động và hỏi tiếp.
Nhắn người thân, khi không gọi được. "Em đang không an toàn, em ở nhà chị hàng xóm số mười bốn, anh gọi 113 giúp em." Một tin, đủ địa chỉ.
Nói với hàng xóm. "Cô ơi, cho cháu ngồi nhờ một lúc, nhà cháu đang có chuyện, cô gọi công an phường giúp cháu với." Đừng ngại; phần lớn hàng xóm sẵn lòng giúp khi được nhờ rõ ràng.
Nói với người phụ trách ở chỗ làm. Khi bị đe doạ ở nơi làm việc: "Em muốn báo việc em bị anh R doạ đánh hôm thứ Hai, có hai người chứng kiến, em cần công ty có biện pháp." Gửi kèm bằng văn bản cho bộ phận nhân sự hoặc công đoàn.
Dạy con một câu. Với trẻ đủ lớn: "Nếu ở nhà có người đánh nhau, con chạy sang nhà bác bên cạnh và nói: bác gọi công an giúp con." Trẻ không phải can ngăn người lớn, chỉ cần tới chỗ an toàn.
Ghi chép và giữ bằng chứng
Bằng chứng giúp công an, chính quyền và luật sư hiểu sự việc, và giúp bạn không phải kể lại từ đầu mỗi lần. Ghi chép đơn giản trong một cuốn sổ hoặc ghi chú điện thoại: ngày, giờ, chuyện gì xảy ra, người kia nói gì, ai chứng kiến, bạn bị thương ra sao.
Chụp ảnh vết thương, đồ đạc bị đập phá. Khi bị thương, tới cơ sở y tế khám và giữ lại giấy khám, đơn thuốc. Lưu tin nhắn đe doạ, chụp màn hình có ngày giờ, gửi một bản cho người tin cậy hoặc lưu vào một nơi người kia không mở được.
Những chuyện như ghi âm, quay phim trong nhà, hay quyền của bạn về chỗ ở, về con cái, về tài sản chung, cần được hỏi người hiểu luật trước khi làm. Hãy tra quy định hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, đừng tự suy đoán.
Giữ bằng chứng không có nghĩa là phải đợi đủ bằng chứng mới được báo. Bạn có thể báo công an ngay cả khi chưa có gì trong tay ngoài lời kể của mình.
Những lời khuyên không nên nghe theo
Người xung quanh thường khuyên bằng lòng tốt, nhưng có những câu đẩy bạn vào nguy hiểm. "Nhịn đi cho êm nhà", "chuyện nhà đóng cửa bảo nhau", "vì con mà cố", "chắc tại mình làm gì nó mới vậy". Những câu này đặt hoà khí lên trên an toàn của bạn và con, và không đúng.
Cũng đừng nghe lời khuyên gặp riêng người kia để nói chuyện cho ra nhẽ khi họ đã từng đánh hay doạ bạn. Một mình đối mặt là lúc nguy hiểm nhất. Mọi cuộc nói chuyện, nếu cần, nên có người thứ ba có trách nhiệm, như công an, cán bộ xã, phường, hoặc luật sư.
Không ai có nghĩa vụ phải hàn gắn với người đã làm hại mình. Bạn không cần quyết ngay chuyện ở hay đi, chuyện báo hay không báo. Điều cần làm ngay là giữ an toàn cho mình và con, và có ít nhất một người biết chuyện.
Nếu sau những chuyện này bạn mất ngủ kéo dài, hoảng sợ, hay có lúc nghĩ tới việc làm hại bản thân, hãy gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ, và gọi 115 khi khẩn cấp. Tìm người giúp là một việc làm đúng, không phải dấu hiệu bạn yếu đuối.
Khi người cần giúp là người khác
Có khi bạn là hàng xóm nghe tiếng đánh nhau, là đồng nghiệp thấy người bên cạnh có vết bầm, là người thân nghe em gái kể chuyện. Việc của bạn không phải là phán xét hay bắt họ rời đi ngay, mà là cho họ biết bạn ở đó và giúp họ an toàn.
Khi nghe tiếng đánh nhau và có người kêu cứu, gọi 113. Khi có trẻ em bị đánh, gọi 111. Không cần chắc chắn mới gọi, và không nên tự lao vào can khi bên kia có vật nguy hiểm.
Khi người bị hại kể với bạn, nghe trước, đừng hỏi dồn "sao không bỏ đi". Một câu như "Chị tin em. Đây không phải lỗi của em. Em muốn chị giúp gì?" làm được nhiều việc hơn một bài giảng. Đề nghị cụ thể: cho ở nhờ vài hôm, giữ giúp túi đồ, đi cùng ra công an phường. Giữ kín chuyện họ kể, trừ khi có trẻ em hoặc tính mạng đang nguy hiểm, lúc đó báo ngay.
Sau đó, giữ liên lạc đều đặn bằng những lời hỏi thăm bình thường. Người đang ở trong hoàn cảnh bạo lực thường bị cô lập dần; một người ngoài vẫn đều đặn hỏi han là sợi dây họ có thể nắm khi sẵn sàng.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình đang bị lấn át hay đã bị bạo lực?
Lấn át là những việc như ngắt lời, quyết thay, nài nỉ, chê bai. Đã thành bạo lực khi có đánh, xô đẩy, đập phá đồ, đe doạ làm hại bạn hay người thân, giữ tiền hoặc giấy tờ để khống chế, hay khiến bạn sợ về nhà. Chỉ một lần cũng đủ để coi là chuyện an toàn.
Bị bạo lực gia đình thì gọi số nào?
Gọi 113 khi đang nguy hiểm, gọi 115 nếu có người bị thương cần cấp cứu, và gọi Tổng đài 111 nếu có trẻ em bị đánh hoặc chứng kiến bạo lực. Sau đó báo công an xã, phường nơi bạn ở.
Cần giữ những bằng chứng gì?
Ghi chép ngày giờ và sự việc, chụp ảnh vết thương và đồ bị đập phá, giữ giấy khám ở cơ sở y tế, lưu tin nhắn đe doạ và gửi một bản cho người tin cậy. Không cần đợi đủ bằng chứng mới được báo công an.
Có nên gặp riêng người đã đánh mình để nói chuyện không?
Không nên gặp một mình. Đối mặt riêng là lúc nguy hiểm nhất. Nếu cần nói chuyện, hãy có người thứ ba có trách nhiệm như công an, cán bộ xã phường hoặc luật sư, và ưu tiên an toàn trước.
Thấy hàng xóm bị đánh thì nên làm gì?
Nếu có tiếng kêu cứu hoặc đánh nhau, gọi 113; nếu có trẻ em bị đánh, gọi 111. Không tự lao vào can khi bên kia có vật nguy hiểm. Sau đó, nếu người bị hại tìm tới, nghe họ và đề nghị giúp cụ thể.