Nhờ người thứ ba nói giúp là cách hợp lý khi bạn đã thử nói mà không được, hoặc khi khoảng cách tuổi tác, vai vế làm lời của bạn khó lọt tai; điều quan trọng là chọn người mà phía kia nể và giữ được trung lập, dặn họ đúng một việc cụ thể cần nói, và sau đó chính bạn vẫn xuất hiện, nói thêm một câu trực tiếp. Người trung gian mở cửa, còn bước qua cửa vẫn là việc của bạn.
Ví dụ giả định: anh M, hai mươi tám tuổi, ở một khu tập thể. Ông hàng xóm cạnh nhà đã ngoài bảy mươi, hay để xe máy và mấy chậu cây chắn nửa lối đi chung, đêm còn mở đài to. Anh M đã sang nói một lần, ông gạt đi: "Trẻ con biết gì." Bài dưới chỉ cách anh chọn người nói giúp, nhờ thế nào và làm gì sau đó, áp dụng được cả trong nhà và ở chỗ làm.
Khi nào nhờ người thứ ba là hợp
Nhờ người khác nói giúp không phải là hèn hay né tránh. Có những lúc nó là cách tôn trọng nhất cho cả hai bên:
- Bạn đã nói trực tiếp ít nhất một lần, rõ ràng, mà người kia không nghe hoặc gạt đi.
- Khoảng cách tuổi tác hay vai vế lớn, khiến lời của bạn bị coi là hỗn, dù nói nhẹ nhàng.
- Hai bên đang căng, gặp nhau là dễ to tiếng, cần một người ngồi giữa cho câu chuyện chậm lại.
- Chuyện liên quan tới quy định chung, như lối đi, tiếng ồn, giờ giấc trong toà nhà, mà đã có người hay đơn vị phụ trách.
- Ở chỗ làm, việc vượt quá phạm vi bạn tự xử lý, như phân việc không công bằng giữa các thành viên.
- Bạn thấy sợ khi phải nói một mình với người đó. Nếu cái sợ đó đến từ việc người kia từng đe doạ hay làm hại bạn, thì đây không còn là chuyện nhờ nói giúp mà là chuyện báo công an.
Ngược lại, đừng nhờ người thứ ba khi bạn chưa hề nói gì. Người kia sẽ thấy bị tố cáo sau lưng, và câu hỏi đầu tiên của họ là "sao không nói thẳng với ông?", đặt trong miệng người lớn tuổi thì càng nặng. Ít nhất một lần nói thẳng cho họ cơ hội, và cho bạn quyền nhờ người khác sau đó.
Chọn ai làm người nói giúp
Người trung gian tốt hội đủ ba điều: phía kia nể họ, họ không đứng hẳn về phía bạn, và họ giữ được kín chuyện. Một vài lựa chọn thường gặp:
| Tình huống | Người nên nhờ | Vì sao |
|---|---|---|
| Hàng xóm lớn tuổi chắn lối đi chung | Tổ trưởng tổ dân phố, ban quản lý toà nhà | Có vai trò chung, nói về quy định chứ không về cá nhân |
| Bác trong họ hay ghé mượn xe không trả đúng hẹn | Bố hoặc mẹ mình, người cùng vai với bác | Người cùng vai nói thì không bị coi là hỗn |
| Đồng nghiệp lớn tuổi hay giao việc riêng cho mình | Trưởng nhóm, quản lý trực tiếp | Phân việc là phần việc của họ |
| Bạn thân trong nhóm hay đùa quá đà với mình | Một người bạn chung mà cả hai cùng quý | Lời nhắc từ người ngoài cuộc nghe nhẹ hơn |
| Người thân hay đến ở nhờ dài ngày | Anh chị em ruột của người đó | Họ hiểu tính nhau, nói được thẳng hơn |
Tránh nhờ người hay kể chuyện, người đang có xích mích với phía kia, hoặc người có quyền lợi trong chuyện đó. Cũng tránh nhờ con nhỏ nói thay, như bảo con sang nhắc ông hàng xóm, vì đặt trẻ vào giữa chuyện người lớn là không công bằng với trẻ.
Nhờ thế nào: dặn người trung gian những gì
Người trung gian chỉ nói tốt khi họ biết chính xác cần nói gì. Gặp họ trực tiếp, mất chừng mười phút, theo thứ tự:
- Kể sự việc cụ thể, có ngày giờ, không kể cảm xúc dài: "Bác tổ trưởng ơi, ba tuần nay xe và chậu cây nhà ông Năm chắn nửa lối đi, tối nhà cháu dắt xe không qua, hai lần cháu suýt va."
- Kể bạn đã làm gì: "Cháu đã sang nói một lần hôm thứ Bảy, ông bảo cháu trẻ con biết gì."
- Nói rõ bạn muốn kết quả gì, nhỏ và cụ thể: "Cháu chỉ mong ông để lùi chậu cây vào sát tường, và tắt đài sau mười giờ." Đừng đòi người trung gian làm phân xử đúng sai.
- Hỏi họ thấy cách nói nào hợp, vì họ hiểu phía kia hơn bạn: "Bác thấy nói lúc nào thì ông dễ nghe ạ?"
- Dặn điều không nên nói: không kể là bạn bực, không nhắc chuyện cũ không liên quan.
- Cảm ơn và hẹn hỏi lại: "Cháu cảm ơn bác, cuối tuần cháu hỏi lại bác nhé."
Khi nhờ người thân trong nhà, cách dặn cũng y vậy, chỉ mềm hơn. Con nói với mẹ: "Mẹ ơi, bác Hai mượn xe con mấy lần đều trả muộn, con cần xe đi làm. Mẹ nói giúp con là lần sau bác mượn thì trả trước bảy giờ sáng nhé."
Câu nói mẫu cho người nhờ và người được nhờ
Mình nhắn bạn chung, nhẹ. "Cậu ơi, mình nói với P mấy lần rồi mà không được, cậu thân với P hơn, có dịp cậu nhắc nhẹ giúp mình chuyện đùa về cân nặng nhé, mình không muốn làm căng."
Em nói với trưởng nhóm, rõ ràng. "Anh ơi, em muốn nhờ anh xem lại cách chia việc. Hai tuần nay chị Q chuyển cho em bốn việc riêng ngoài phần của em, em đã nói với chị một lần nhưng vẫn vậy." Có số, có việc đã làm.
Người được nhờ mở lời với phía kia. Gợi ý cho người trung gian, nói về chung chứ không về một người: "Bác Năm ơi, dạo này lối đi khu mình hẹp, tổ đang nhắc các nhà để đồ sát tường cho xe qua được."
Người thân nói giúp trong nhà. Mẹ nói với bác Hai: "Chị ơi, xe thằng M nó đi làm sớm, chị mượn thì trả trước bảy giờ giúp em, không nó muộn làm." Câu của người cùng vai thường ngắn và thẳng hơn câu của con cháu.
Câu của chính bạn sau khi được nói giúp. "Dạ cháu cảm ơn ông đã dọn lối đi, tối nay cháu dắt xe dễ hẳn." Nói trực tiếp, vài ngày sau, khi gặp ở lối đi.
Khi chính bạn là người được nhờ nói giúp
Có lúc vai đảo lại: em gái nhờ bạn nói với bố, đồng nghiệp trẻ nhờ bạn nhắc một người cùng phòng. Nhận lời thì nên làm cho đúng, vì một lời nhắc vụng của người trung gian có thể làm chuyện rối hơn trước.
Trước khi nhận, hỏi cho rõ ba điều: chuyện cụ thể là gì, người nhờ đã nói trực tiếp chưa, họ mong kết quả gì. Nếu họ chưa nói lần nào, khuyên họ thử trước: "Em nói với bố một lần đã, nếu không được chị nói giúp." Nếu bạn thấy mình không giữ được trung lập, vì đang có xích mích với phía kia hay quá thương người nhờ, hãy từ chối nhẹ và gợi ý người khác.
Khi nói, chọn lúc riêng, nói ngắn, nói về việc chứ không về người, và không nói thay cảm xúc của người nhờ. Tránh câu "nó kể với em là bố quá đáng lắm"; thay bằng "Bố ơi, xe của em nó cần đi làm sớm, bố mượn thì trả trước bảy giờ giúp em." Xong, báo lại cho người nhờ đúng những gì đã nói, rồi rút ra, để hai người tự nói tiếp với nhau.
Sai hay gặp khi nhờ người thứ ba
Sai thường gặp nhất là nhờ nói bóng gió. Bạn kể chuyện với người trung gian như than thở, không nói rõ cần họ nói gì, rồi chờ. Người trung gian không biết mình được nhờ, hoặc nói một câu chung chung không ai hiểu, và bạn kết luận "nhờ cũng vô ích".
Sai thứ hai là nhờ nhiều người cùng lúc. Bạn than với tổ trưởng, với hàng xóm bên kia, với người bán hàng đầu ngõ. Tới tai phía kia là ba phiên bản khác nhau, và họ cảm thấy bị cả xóm bàn tán. Từ đó họ có lý do để phòng thủ, chứ không có lý do để sửa. Chỉ nhờ một người, đúng người.
Sai thứ ba là để người trung gian thêm thắt. Người nói giúp có thể vô tình làm chuyện nặng hơn, kiểu "thằng M nó bực lắm đấy". Vì vậy cần dặn rõ điều không nên nói, và chọn người điềm tĩnh.
Sai thứ tư là biến mất sau khi nhờ. Người kia đã nghe lời nhắc, đã dọn lối đi, mà bạn không xuất hiện, không nói gì. Họ cảm thấy bị tố cáo bởi một người không dám nhìn mặt. Một câu cảm ơn trực tiếp là thứ khép lại chuyện, và làm lần gặp sau bình thường trở lại.
Khi người thứ ba là ban quản lý, tổ dân phố hay bộ phận nhân sự
Có những chuyện người trung gian phù hợp nhất là một đơn vị, không phải một cá nhân. Lối đi chung, tiếng ồn ban đêm, rác để sai chỗ thuộc về ban quản lý toà nhà hoặc tổ dân phố. Phân việc, giờ giấc, cách cư xử trong nhóm thuộc về quản lý trực tiếp, và khi nặng hơn thì bộ phận nhân sự hoặc công đoàn.
Với đơn vị, cách nhờ cần có giấy trắng mực đen hơn: một tin nhắn, một email, hoặc một tờ phản ánh viết tay ghi ngày, sự việc, điều mong muốn. Ví dụ: "Kính gửi ban quản lý, từ ngày mười tới nay, lối đi trước căn số chín bị chắn một nửa vào buổi tối. Mong ban nhắc chung các hộ để đồ sát tường." Viết về sự việc, không viết về tính nết người kia.
Cách này có lợi cho cả phía kia: họ nhận một lời nhắc chung theo quy định, không phải một lời trách từ hàng xóm. Nhiều người lớn tuổi gạt lời người trẻ nhưng rất nghiêm túc với lời nhắc của tổ dân phố.
Nếu chuyện đã vượt khỏi va chạm thường ngày, như bị đe doạ, bị đập phá đồ, bị chặn đường, thì người thứ ba cần nhờ là công an xã, phường, và khi nguy hiểm thì gọi 113 ngay, không đợi qua trung gian nào.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên nhờ người khác nói giúp thay vì tự nói?
Khi bạn đã nói trực tiếp ít nhất một lần mà không được, khi khoảng cách tuổi tác hay vai vế làm lời bạn khó lọt tai, hoặc khi chuyện thuộc về quy định chung đã có người phụ trách như ban quản lý hay trưởng nhóm.
Nên nhờ ai làm người trung gian?
Người mà phía kia nể, không đứng hẳn về phía bạn và giữ được kín chuyện. Thường là người cùng vai với phía kia, người có vai trò chung như tổ trưởng tổ dân phố, hoặc quản lý trực tiếp ở chỗ làm.
Dặn người nói giúp những gì để họ nói đúng ý?
Kể sự việc cụ thể có ngày giờ, kể bạn đã làm gì, nói rõ kết quả nhỏ bạn mong muốn, và dặn điều không nên nói. Hỏi họ thấy nói lúc nào thì phía kia dễ nghe, rồi hẹn hỏi lại.
Nhờ người khác nói giúp có làm người kia giận hơn không?
Có thể, nếu bạn chưa từng nói thẳng, nhờ nhiều người cùng lúc hoặc biến mất sau khi nhờ. Để tránh, hãy nói trực tiếp trước một lần, chỉ nhờ một người, và tự nói một câu cảm ơn khi người kia đã sửa.
Bị đe doạ thì có nên nhờ người trung gian không?
Không nên đi đường vòng. Khi bị đe doạ, bị đập phá đồ hay bị chặn đường, hãy báo công an xã, phường, và gọi 113 khi đang nguy hiểm. An toàn của bạn đứng trước việc giữ hoà khí.