TonTrong.comTôn Trọng
Nói "không" với người lớn tuổi trong nhà

Ông bà can thiệp cách nuôi con: câu nói "không" nhẹ nhàng mà giữ được nếp

Ông bà ép cháu ăn, ủ quá kỹ, mắng cháu theo kiểu ngày xưa. Câu nói mẫu cho từng chuyện, ai nói thì êm, nói lúc nào, và cách giữ lòng ông bà sau khi từ chối.

Close-up of hands in a home kitchen, a young Vietnamese mother in an ochre blouse and a grandmother stirring a pot of rice porridge together, steam rising, soft morning light

Khi ông bà can thiệp cách nuôi con, câu nói "không" giữ được hoà khí có ba phần: cảm ơn ông bà đã lo cho cháu, nói rõ việc mình muốn làm khác bằng một câu ngắn kèm lý do cụ thể (thường là "bác sĩ dặn" hoặc "cô giáo đang tập cho cháu"), và đưa cho ông bà một việc khác để làm thay. Con ruột nói với bố mẹ mình, nói lúc cháu không có mặt, và nói về một việc cụ thể, không nói chung chung về cách ông bà chăm.

Bài này chỉ bàn phần câu nói, không bàn chuyện cách nuôi nào đúng hơn. Tình huống giả định: vợ chồng anh G có bé trai ba tuổi, hai bên ông bà thay nhau sang trông cháu ban ngày. Ông bà rất thương cháu, nhưng có vài chuyện vợ chồng anh muốn khác: không ép ăn, không doạ ma cho cháu ngủ, không ủ ba lớp áo khi trời chưa lạnh. Dưới đây là cách họ nói, từng chuyện một.

Vì sao lời "không" với ông bà dễ thành chuyện to

Ông bà đã nuôi lớn cả một nhà. Với ông bà, cách mình từng làm là cách đã được kiểm chứng: con cái lớn lên khoẻ mạnh, nên ông bà tin cách đó đúng. Khi con cháu bảo làm khác, ông bà dễ nghe thành "ngày xưa ông bà nuôi sai". Đó là lý do một câu góp ý nhỏ về bát cháo có thể khiến bà im lặng cả buổi chiều.

Cũng phải hiểu ông bà đang giúp không công, có khi phải bỏ nếp sinh hoạt của mình để sang trông cháu. Ông bà cần được thấy mình có ích và được tin. Lời từ chối nào làm ông bà thấy mình bị giám sát, bị dặn như người làm thuê, đều để lại vết lâu hơn lời từ chối về chính việc đó.

Một điều người từng trải hay nói: chuyện căng nhất thường không phải chuyện lớn, mà là những việc lặp lại mỗi ngày như ăn, ngủ, mặc. Nên đừng định nói hết một lần. Chọn hai ba điều quan trọng nhất với nhà mình, giữ chặt hai ba điều đó, còn lại cho qua. Cháu được ông bà chiều thêm một chút ở những chuyện nhỏ thì không sao.

Ai nói, nói lúc nào, nói bao nhiêu

Con ruột nói với bố mẹ mình. Vợ nói với bố mẹ đẻ, chồng nói với bố mẹ đẻ. Ông bà nghe con mình nói "con muốn thế này" thì thấy đó là ý của con; nghe con dâu hay con rể nói thì dễ nghe thành bị dạy. Chuyện này nên thống nhất giữa hai vợ chồng từ trước.

Nói lúc cháu không có mặt. Nói trước mặt cháu, nhất là khi cháu đã hiểu chuyện, khiến ông bà mất uy với cháu và cháu học được rằng có thể chạy sang người này để tránh người kia. Đợi cháu ngủ trưa hoặc lúc đưa ông bà về.

Mỗi lần một chuyện. Đừng gom cả danh sách mười điều. Ông bà sẽ chỉ nhớ cảm giác bị chê. Nói một chuyện, đợi vài hôm thấy ông bà làm quen rồi mới nói chuyện tiếp theo.

Có lý do cụ thể, mượn lời người ngoài khi cần. "Bác sĩ dặn", "cô giáo đang tập cho cháu tự xúc" là lý do ông bà dễ nhận hơn "con đọc trên mạng". Không cần bịa, chỉ cần nói đúng nguồn mình đã nghe.

Đưa ông bà một việc khác để làm thay. Không cho ép ăn thì nhờ bà dạy cháu nhặt rau, không cho xem điện thoại thì nhờ ông kể chuyện. Ông bà được giao việc thì không thấy bị gạt ra.

Câu nói mẫu cho từng chuyện hay gặp

Mỗi câu có phần cảm ơn, phần từ chối ngắn và phần việc thay thế. Đọc để lấy ý, nói theo giọng của mình:

  • Ông bà ép cháu ăn hết bát: "Mẹ ơi, con cảm ơn mẹ nấu cho cháu. Bác sĩ dặn cháu no thì cho dừng, không ép, để cháu tự biết đói. Bữa sau cháu sẽ ăn ngon hơn mẹ ạ."
  • Ông bà đút cho cháu trong khi cô giáo đang tập cháu tự xúc: "Bố ơi, ở lớp cô đang tập cháu tự xúc, về nhà mình để cháu tự làm cho quen. Rơi vãi một chút cũng được bố ạ, con dọn."
  • Ông bà mặc cho cháu ba lớp áo: "Mẹ ơi, trời hôm nay chưa lạnh lắm, cháu mặc hai lớp là vừa, mặc nhiều cháu ra mồ hôi rồi lại dễ ốm. Mẹ sờ lưng cháu xem, nếu lạnh con thêm áo."
  • Ông bà doạ cháu cho nhanh ngủ: "Bố ạ, dạo này cháu hay sợ tối, con muốn mình không doạ ông kẹ nữa. Bố kể chuyện ngày xưa bố đi chăn trâu cho cháu nghe, cháu thích lắm."
  • Ông bà mắng hoặc doạ đánh khi cháu nghịch: "Mẹ ơi, con biết cháu nghịch làm mẹ mệt. Vợ chồng con đang tập cho cháu bằng cách bắt cháu ngồi một chỗ vài phút. Cháu hư quá thì mẹ gọi con, để con xử lý."
  • Khi ông bà nói lại lần nữa, kiểu "ngày xưa bố mẹ nuôi mày thế có sao đâu": "Dạ, ngày xưa bố mẹ nuôi con khéo nên con mới lớn được thế này. Giờ con xin làm theo cách bác sĩ dặn cho cháu, bố mẹ giúp con nhé."

Câu cuối là câu quan trọng nhất, vì nó đáp vào nỗi tự ái chứ không đáp vào lý lẽ. Ông bà không cần thắng, chỉ cần không thấy mình bị coi là sai cả đời.

Nói dở và nói được

Những câu này nghe qua thì đúng, nhưng làm ông bà thấy bị chê:

Nói dởÔng bà nghe thànhNói được
"Mẹ làm thế sai rồi."Cả đời nuôi con là sai"Bác sĩ dặn cháu nên làm thế này mẹ ạ."
"Bây giờ không ai nuôi con như thế nữa."Ông bà lạc hậu"Con đang thử cách cô giáo hướng dẫn, mẹ giúp con nhé."
Dán giấy dặn dò khắp nhàBị giám sát như người làmNói trực tiếp một việc, cảm ơn trước
Lấy bát cháo khỏi tay bà trước mặt cháuMất uy với cháu, xấu hổĐợi xong bữa, nói riêng lúc cháu ngủ
Than với vợ hoặc chồng để người đó đi nóiÔng bà nghe qua người khác, càng giậnCon ruột tự nói, vợ hoặc chồng đứng cạnh ủng hộ

Điều không cần làm: không cần giải thích bằng nghiên cứu, không cần gửi ông bà đoạn video dài, không cần mỗi lần ông bà làm khác lại sửa ngay. Chỉ giữ hai ba điều chính.

Khi ông bà vẫn làm theo ý mình

Có những việc ông bà gật đầu nhưng hôm sau vẫn làm như cũ. Đừng vội nghĩ ông bà cố tình. Nhiều khi đó là thói quen mấy chục năm, tay làm trước khi đầu nhớ. Nhắc lại nhẹ nhàng, đúng câu cũ, không thêm trách móc: "Mẹ ơi, mình để cháu tự xúc nhé, như hôm trước con nói đó."

Nếu sau vài lần vẫn không đổi, hãy xem chuyện đó có thật sự quan trọng không. Ông cho cháu ăn thêm miếng bánh chiều thứ bảy thì có thể cho qua. Còn chuyện liên quan tới an toàn, như cho trẻ nhỏ ăn hạt cứng dễ hóc, để cháu ngồi trước xe máy không đội mũ, cho uống thuốc không theo đơn, thì phải giữ, nói thẳng hơn và nói rõ lý do an toàn: "Bố ơi, chuyện này con xin bố đừng làm, cháu còn nhỏ dễ hóc lắm. Bố giúp con giữ cho cháu nhé."

Khi cần, thay đổi cách sắp xếp thay vì cãi: để sẵn đồ ăn đã chia phần, cất kẹo lên cao, để mũ bảo hiểm cạnh xe. Sắp xếp đúng giúp ông bà làm theo mà không phải nhớ. Còn nếu bạn thấy cách ông bà chăm có dấu hiệu làm cháu bị đau, bị tổn thương thật sự, an toàn của cháu là trên hết: thôi nhờ ông bà trông một mình, và nhờ người khác hỗ trợ.

Khi hai bên nội ngoại mỗi bên một kiểu

Nhiều nhà gửi cháu luân phiên: tuần này bên nội, tuần sau bên ngoại. Bên nội cho cháu ngủ trưa muộn, bên ngoại bắt ngủ sớm; bên này cho cháu chạy chân đất ngoài sân, bên kia sợ cháu bẩn. Cháu bị kéo qua lại giữa hai nếp, còn bố mẹ thì phải nói "không" với cả hai phía mà không để phía nào nghĩ mình bị so với phía kia.

Nguyên tắc là không bao giờ dùng một bên để thuyết phục bên kia. Câu "Bên ngoại cho cháu tự xúc rồi đấy mẹ" nghe thì vô hại, nhưng ông bà nội sẽ nghe thành bị so sánh, và lần sau càng giữ cách của mình. Thay vào đó, đưa ra một lý do chung không thuộc về ai: lời bác sĩ, lời cô giáo, thói quen của cháu ở lớp.

Hai vợ chồng nên viết ra một danh sách rất ngắn, ba bốn điều cả hai bên ông bà cùng giữ, như giờ ngủ trưa, không ép ăn, đội mũ khi ra đường. Mỗi người nói với bố mẹ mình cùng một danh sách đó, bằng lời của mình. Ngoài mấy điều đó, mỗi bên ông bà được chăm cháu theo kiểu riêng, và bố mẹ không bình luận.

Khi cháu về kể "bà nội cho con làm thế này", đừng tỏ ý khen chê. Đáp nhẹ: "Ở nhà bà nội thì làm theo bà nội, ở nhà mình thì làm theo nhà mình con nhé." Cháu nhỏ hiểu được chuyện mỗi nhà một nếp nhanh hơn người lớn tưởng.

Giữ lòng ông bà sau những lần nói "không"

Sau mỗi lần từ chối một việc, hãy tìm một việc khác để khen ông bà thật lòng, càng cụ thể càng tốt: "Mẹ dạy cháu chào hỏi khéo quá, hôm qua cháu khoanh tay chào cô giáo làm cô khen mãi." Ông bà cần nghe rằng mình đang chăm cháu tốt, không chỉ nghe những điều cần sửa.

Kể cho ông bà nghe kết quả của cách làm mới khi nó có hiệu quả. Cháu tự xúc được cả bát, cháu không còn sợ tối. Ông bà thấy kết quả thì tự đổi, nhanh hơn mọi lời giải thích.

Và nhớ cảm ơn ông bà bằng việc làm, không chỉ bằng lời: một bữa ăn ngoài cuối tháng, một ngày cho ông bà nghỉ hẳn để đi chơi với bạn già, một lần đưa ông bà đi khám. Ông bà giúp mình trông cháu là một món quà lớn, và những lời từ chối nhỏ chỉ đứng vững khi món quà đó được ghi nhận đầy đủ.

Câu hỏi thường gặp

Ông bà can thiệp cách nuôi con thì ai nên nói?

Con ruột nói với bố mẹ mình. Ông bà nghe chính con mình nói sẽ thấy đó là mong muốn của con, còn nghe từ con dâu hay con rể dễ thành cảm giác bị dạy. Người còn lại đứng cạnh ủng hộ, không nói thay.

Có nên nói với ông bà trước mặt cháu không?

Không nên. Nói trước mặt cháu khiến ông bà mất uy và cháu học được cách chạy sang người này để tránh người kia. Hãy đợi lúc cháu ngủ hoặc lúc chỉ có người lớn, rồi nói riêng một việc cụ thể.

Ông bà gật đầu nhưng vẫn làm như cũ thì sao?

Thường đó là thói quen chứ không phải cố tình. Nhắc lại nhẹ nhàng đúng câu cũ, và sắp xếp đồ đạc để ông bà dễ làm theo. Với chuyện an toàn của cháu thì phải giữ chặt và nói thẳng lý do.

Làm sao để ông bà không tự ái khi bị từ chối?

Cảm ơn trước, nói lý do cụ thể từ bác sĩ hay cô giáo, đưa ông bà một việc khác để làm, và khen thật lòng những điều ông bà làm tốt. Tránh mọi câu có ý ông bà ngày xưa nuôi sai.

Có cần giữ mọi nguyên tắc nuôi con khi gửi ông bà không?

Không cần. Chọn hai ba điều quan trọng nhất, nhất là chuyện an toàn và sức khoẻ, giữ chặt những điều đó. Những chuyện nhỏ như thêm một miếng bánh hay ngủ muộn một chút có thể cho qua để giữ hoà khí.

Ông bà mắng cháu theo cách mình không muốn thì nói gì?

Nói riêng với ông bà rằng vợ chồng đang tập cho cháu theo một cách khác, và nhờ ông bà gọi bố mẹ khi cháu nghịch quá. Nếu thấy cháu bị đau hoặc sợ hãi kéo dài, an toàn của cháu là trên hết và cần thay đổi người trông.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138