Khi sếp hoặc đồng nghiệp gửi lời mời kết bạn, phần lớn trường hợp nên nhận, rồi đưa họ vào một nhóm người xem riêng (danh sách hạn chế hoặc danh sách đồng nghiệp) để những bài về gia đình, bạn bè, chuyện riêng không hiện với họ. Từ chối thẳng một lời mời từ sếp thường gây ngượng hơn là nhận rồi giới hạn, còn với đồng nghiệp ngang cấp thì để lời mời chờ cũng là một cách trả lời được chấp nhận.
Câu hỏi này không có một đáp án cho mọi người. Người làm bán hàng cần mạng lưới, đăng nhiều về công việc, kết bạn với cả phòng là chuyện bình thường. Người dùng mạng xã hội như một cuốn nhật ký cho bạn thân thì khác. Bài này giúp bạn chọn theo vị trí của mình, chỉ cách nhận mà không lộ chuyện riêng, và có sẵn câu đáp khi đồng nghiệp hỏi "sao không thấy bài của em".
Vì sao lời mời từ sếp lại khó xử
Lời mời kết bạn từ bạn bè là lời mời. Lời mời từ sếp thì giống một câu hỏi có người đang chờ đáp. Sếp có thể nhìn thấy lời mời vẫn chưa được nhận, và mỗi lần đi ngang bàn bạn, bạn lại nghĩ đến chuyện đó. Nhận thì lo sếp thấy ảnh đi chơi ngày nghỉ phép, thấy bạn bình luận đùa với bạn thân, thấy bài than thở lúc tăng ca. Không nhận thì lo sếp nghĩ mình xa cách.
Sếp gửi lời mời thường vì một trong mấy lý do rất bình thường: muốn gần gũi hơn với nhóm mới, thấy cả phòng đã kết bạn nên kết luôn, hoặc chỉ là lướt gợi ý kết bạn và bấm theo thói quen. Hiếm có sếp nào gửi lời mời để theo dõi nhân viên. Hiểu vậy để bớt căng, nhưng vẫn nên giữ phần riêng của mình.
Đồng nghiệp ngang cấp thì nhẹ hơn, nhưng có một rủi ro riêng: chuyện riêng của bạn trên mạng dễ thành chuyện bàn ở bàn trà. Ai từng làm văn phòng đều biết cảnh một tấm ảnh trên trang cá nhân được nhắc lại trong giờ ăn trưa, kèm câu "hôm qua thấy em đi đâu đẹp thế".
Chọn cách theo người gửi lời mời
Mỗi kiểu người gửi có một cách đáp hợp. Bảng dưới là gợi ý cho người dùng mạng xã hội chủ yếu cho chuyện riêng.
| Người gửi | Nên làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Sếp trực tiếp | Nhận, đưa vào danh sách hạn chế hoặc nhóm đồng nghiệp | Để chờ lâu dễ gây ngượng, nhận rồi giới hạn thì êm |
| Sếp lớn, ban giám đốc | Nhận hoặc để chờ đều được | Người ở xa ít khi nhớ ai chưa nhận |
| Đồng nghiệp thân | Nhận bình thường | Đã thân ngoài đời thì trên mạng cũng nên đồng đều |
| Đồng nghiệp mới, chưa nói chuyện nhiều | Để chờ hoặc nhận vào danh sách hạn chế | Chưa biết người ta dùng thông tin thế nào |
| Nhân viên dưới quyền (khi bạn là quản lý) | Không chủ động gửi, họ gửi thì nhận và giới hạn | Tránh để nhân viên thấy bị theo dõi |
| Khách hàng, đối tác | Dùng tài khoản công việc hoặc trang riêng | Giữ chuyện làm ăn tách khỏi chuyện nhà |
Bảng này không phải luật. Người làm nghề cần quan hệ rộng có thể nhận hết rồi đăng ít chuyện riêng. Điểm chung là bạn chọn trước, thay vì nhận vội rồi lo, hoặc để chờ rồi day dứt cả tháng.
Nhận lời mời mà vẫn giữ phần riêng
Nếu chọn nhận, làm mấy việc này trước khi bấm đồng ý, mất chừng mười lăm phút.
- Xem lại trang của mình bằng chế độ "xem với tư cách người khác" nếu nền tảng có. Bạn sẽ thấy rõ người ngoài thấy được gì: ảnh đại diện cũ, ảnh bìa, các bài công khai từ mấy năm trước.
- Tạo một danh sách người xem riêng, đặt tên dễ nhớ như "Công việc". Facebook có danh sách "Bạn bè hạn chế": người trong đó chỉ thấy bài bạn để công khai.
- Chuyển những bài cũ nhạy cảm sang chế độ chỉ bạn bè, hoặc dùng công cụ giới hạn bài cũ nếu có. Bài than thở công ty cũ, ảnh tiệc khuya, chuyện tình cảm gia đình là nhóm nên xem kỹ.
- Nhận lời mời, rồi đưa người đó vào danh sách vừa tạo ngay. Từ giờ, mỗi khi đăng, liếc qua phần chọn người xem một giây.
- Bỏ chế độ tự động hiện bài khi được gắn thẻ, để bạn bè không vô tình đưa ảnh của bạn tới trước mặt sếp.
Cách này không có gì giấu giếm hay lén lút. Nó giống như việc bạn kể chuyện nhà với bạn thân nhưng không kể ở phòng họp. Mạng xã hội chỉ là chỗ cần làm điều đó bằng cài đặt thay vì bằng lời.
Câu đáp khi bị hỏi, từ nhẹ tới rõ
Đồng nghiệp hỏi sao chưa nhận lời mời: "À em ít vào Facebook lắm chị, để em xem lại." Câu này đúng với rất nhiều người và không làm ai mất lòng. Sau đó bạn nhận hoặc để chờ tuỳ ý, không ai hỏi lần hai.
Đồng nghiệp hỏi sao không thấy bài của mình: "Em hay để bài chỉ cho người nhà với bạn thân xem thôi anh, chủ yếu ảnh con với ảnh ăn uống ấy mà." Không nói dối, không xin lỗi, chỉ mô tả thói quen.
Sếp nhắc vui trong cuộc họp: "Dạ em dùng mạng chủ yếu để xem tin, ít đăng gì lắm ạ, có gì em nhắn anh qua kênh công việc cho nhanh." Kéo câu chuyện về kênh làm việc chung là cách khéo để sếp thấy bạn vẫn sẵn sàng liên lạc.
Khi bạn chọn không kết bạn với ai ở chỗ làm: "Em có quy ước riêng là không kết bạn Facebook với người ở công ty, ai em cũng vậy, chị đừng nghĩ gì nha. Mình nói chuyện trên nhóm làm việc nhé." Chữ "ai em cũng vậy" quan trọng: người kia biết mình không bị chọn riêng.
Khi đồng nghiệp bàn tán ảnh riêng của bạn: "Ảnh đó em để cho bạn bè xem thôi, mình đừng bàn ở đây nha anh." Nói nhẹ, một lần, rồi chuyển chủ đề.
Sai hay gặp khiến về sau phải xử lý
Phần lớn rắc rối không đến từ việc nhận hay không nhận, mà từ những thứ sau đó.
- Nhận hết rồi quên chia nhóm người xem, nửa năm sau đăng bài than tăng ca, sáng hôm sau cả phòng biết.
- Từ chối lời mời của sếp rồi lại nhận lời mời của đồng nghiệp ngồi cạnh sếp. Sếp thấy, và lúc đó lời giải thích "em ít dùng" không còn đứng được.
- Huỷ kết bạn ngay sau một lần bất đồng ở chỗ làm. Hành động này dễ bị coi là phản ứng với chuyện công việc, gây căng hơn bản thân chuyện bất đồng.
- Lập tài khoản phụ nhưng dùng cùng ảnh đại diện, cùng tên, đồng nghiệp tìm ra và cảm thấy bị loại trừ.
- Bình luận đùa dưới bài của sếp bằng giọng như với bạn thân, quên rằng cả công ty cũng đọc được.
Nguyên tắc chung dễ nhớ: chọn một cách và giữ đều với mọi người ở cùng một chỗ làm. Sự đồng đều làm người ta không thấy bị đối xử khác, và đó là điều làm đồng nghiệp phật lòng nhất, hơn cả chuyện không được kết bạn.
Khi chuyển việc, đổi sếp hoặc quan hệ trở nên căng
Khi bạn nghỉ việc, không cần huỷ kết bạn với cả công ty cũ. Cứ để đó, sau vài tháng nếu thấy không còn liên quan thì gỡ dần từng người, không ai để ý. Huỷ hàng loạt ngay ngày nghỉ dễ bị đọc là có chuyện. Nếu bạn đang tìm việc mới, đây cũng là lúc xem lại danh sách người xem để tin tuyển dụng hay ảnh đi phỏng vấn không hiện với chỗ làm hiện tại.
Nếu quan hệ với một đồng nghiệp trở nên căng, ví dụ người đó hay đem bài của bạn ra bàn trong nhóm, đưa họ vào danh sách hạn chế là đủ. Họ không nhận thông báo gì, bạn không phải nói gì. Chỉ khi người đó nhắn tin công kích hay xúc phạm thì mới cần chặn, lưu tin nhắn lại, và báo người phụ trách nhân sự nếu nó ảnh hưởng đến công việc.
Một tình huống hay bị bỏ qua: sếp cũ trở thành bạn bè thật sau nhiều năm. Lúc đó cứ chuyển họ ra khỏi danh sách hạn chế. Danh sách người xem không phải bản án, nó thay đổi theo quan hệ ngoài đời.
Khi sếp bấm thích, bình luận bài riêng của bạn
Có những người sếp rất thoải mái trên mạng: bấm thích ảnh con bạn, bình luận "đẹp quá em" dưới ảnh đi biển, hỏi thăm dưới bài bạn đăng lúc ốm. Phần lớn là thiện ý, sếp muốn tỏ ra gần gũi. Nhưng có người thấy ngại, vì mỗi bình luận của sếp kéo theo bình luận của cả phòng, và bài riêng của mình bỗng thành chỗ đông người.
Nếu chỉ thấy hơi ngại, cách nhẹ nhất là thay đổi người xem cho những bài sau, không cần làm gì với bài cũ. Sếp sẽ dần ít thấy bài của bạn mà không có lúc nào cảm thấy bị loại ra. Không nên xoá bình luận của sếp, việc đó dễ bị nhìn thấy và hiểu sai.
Nếu bình luận làm bạn khó chịu thật, ví dụ sếp hỏi chuyện riêng dưới ảnh, nhận xét ngoại hình, hay nhắc chuyện công việc dưới bài gia đình, thì trả lời bằng một câu ngắn kéo về đúng chỗ: "Dạ em cảm ơn anh, chuyện dự án thì mai em báo anh trên nhóm ạ." Câu này vừa lễ phép vừa nhắc khéo rằng chuyện công việc có chỗ khác.
Trường hợp sếp nhắn riêng ngoài giờ bằng tài khoản cá nhân với những lời bình phẩm cơ thể, gợi ý gặp riêng, hay nội dung khiến bạn sợ, thì đây không còn là chuyện mạng xã hội. Lưu lại tin nhắn, không đáp lại theo hướng đó, và báo bộ phận nhân sự, công đoàn hoặc người phụ trách cao hơn. Nếu bị đe doạ, báo công an xã, phường.
Câu hỏi thường gặp
Không nhận lời mời kết bạn của sếp có sao không?
Phần lớn sếp không nhớ lâu chuyện một lời mời chưa được nhận, nhất là khi bạn vẫn làm việc tốt và giao tiếp bình thường. Nhưng với sếp trực tiếp, nhận rồi đưa vào danh sách hạn chế thường êm hơn để chờ, vì hai bên gặp nhau mỗi ngày.
Danh sách bạn bè hạn chế trên Facebook là gì?
Đó là danh sách mà người trong đó chỉ thấy những bài bạn để công khai, không thấy bài chỉ dành cho bạn bè. Người bị đưa vào danh sách này không nhận thông báo gì, nên đây là cách giữ phần riêng mà không gây chuyện.
Có nên lập tài khoản riêng cho công việc không?
Lập được nếu bạn làm nghề cần đăng nhiều về công việc, nhưng nên dùng tên và ảnh khác rõ, và nói thẳng với đồng nghiệp đây là tài khoản công việc. Lập tài khoản phụ để giấu thì dễ bị phát hiện và gây cảm giác bị loại trừ.
Là quản lý thì có nên chủ động kết bạn với nhân viên không?
Không nên chủ động gửi lời mời, vì nhân viên khó từ chối người quản lý mình và có thể thấy bị theo dõi. Nếu nhân viên gửi trước thì nhận, và tự giới hạn việc bình luận hay nhắc bài riêng của họ ở chỗ làm.
Đồng nghiệp lấy ảnh trên trang cá nhân của mình ra bàn tán thì làm gì?
Nói nhẹ một lần rằng ảnh đó để cho bạn bè xem, nhờ đừng bàn ở chỗ làm, rồi chuyển chủ đề. Sau đó đưa người đó vào danh sách hạn chế. Nếu chuyện bàn tán thành chế giễu kéo dài, báo người phụ trách nhân sự.