Khi bố mẹ muốn con về quê sống gần nhà mà bạn chưa thể hoặc chưa muốn về, cách nói không phụ lòng là đáp vào nỗi lo thật của bố mẹ trước (thường là sợ ốm đau không có ai, sợ nhà vắng), cho bố mẹ thấy một kế hoạch cụ thể để chăm sóc từ xa, rồi mới nói quyết định ở lại bằng một câu rõ, không hứa một ngày về mà mình không định giữ.
Tình huống giả định: chị I, 35 tuổi, làm ở thành phố mười năm, có nhà riêng, con đang học tiểu học. Bố mẹ ở quê cách bốn tiếng xe, năm nay bố bắt đầu yếu chân. Từ Tết, cuộc gọi nào mẹ cũng nhắc: "Về đây mà ở, nhà cửa rộng, bố mẹ già rồi". Chị I thương bố mẹ nhưng công việc, trường của con, cuộc sống cả nhà đều ở thành phố. Dưới đây là cách chị nói, và những việc chị làm sau lời nói đó.
Câu "về đây mà ở" chứa những nỗi lo nào
Khi bố mẹ già gọi con về quê, câu đó hiếm khi chỉ là chuyện chỗ ở. Có khi là sợ ốm đêm không ai đưa đi viện. Có khi là buồn vì nhà vắng, bạn bè cùng tuổi lần lượt có con cháu về ở cùng. Có khi là lo cho mảnh đất, căn nhà sau này không ai giữ. Cũng có khi bố mẹ nghĩ con ở phố vất vả, thuê nhà, kẹt xe, về quê có nhà có vườn sẽ sướng hơn.
Nếu bạn chỉ đáp bằng lý do của mình, công việc, trường của con, bố mẹ sẽ nghe thành "con không cần bố mẹ". Nếu bạn đáp đúng vào nỗi lo của bố mẹ, câu chuyện khác hẳn. Hãy hỏi trước: "Mẹ ơi, mẹ muốn con về vì mẹ lo chuyện gì nhất?" Câu trả lời thường bất ngờ: chị I hỏi thì mẹ nói lo nhất là đêm bố đi vệ sinh bị ngã, không ai đỡ. Đó là một nỗi lo giải quyết được mà không cần cả nhà chuyển về.
Chi tiết người từng trải hay để ý: bố mẹ thường nhắc chuyện về quê nhiều nhất sau một lần ốm, một đám tang của người cùng tuổi, hoặc khi con vừa về thăm rồi đi. Những lúc đó bố mẹ đang xúc động, không nên đáp bằng một lời từ chối thẳng. Hỏi han, an ủi trước, chuyện quyết định để vài hôm sau.
Chuẩn bị gì trước khi trả lời bố mẹ
Một lời "chưa về" chỉ đứng được khi nó đi kèm một kế hoạch thật. Trước khi nói, làm những việc sau:
- Nói chuyện với vợ hoặc chồng, anh chị em để biết mỗi người góp được gì: ai ở gần, ai về được thường xuyên, ai lo được phần tiền.
- Tìm hiểu những gì có ở quê: trạm y tế xã, bệnh viện gần nhất, người hàng xóm hoặc họ hàng tin được có thể chạy sang khi cần.
- Lên một lịch về thăm cụ thể mà mình giữ được, ví dụ hai tuần một lần, hoặc mỗi tháng ở lại ba ngày. Thà ít mà đều còn hơn hứa nhiều rồi lỡ.
- Nghĩ cách làm nhà bố mẹ an toàn hơn: tay vịn nhà vệ sinh, đèn ngủ ở lối đi, điện thoại có nút gọi nhanh. Những việc nhỏ này trả lời thẳng vào nỗi sợ bị ngã ban đêm.
- Nếu bố mẹ đồng ý, tính phương án bố mẹ lên ở với mình vài tuần mỗi đợt, nhất là mùa lạnh hay mùa mưa bão.
Chị I làm đủ năm việc này trong một tháng rồi mới nói chuyện nghiêm túc với bố mẹ. Lúc nói, chị không chỉ nói "con chưa về được", mà nói "con chưa về được, và đây là những gì con sẽ làm".
Câu nói mẫu từ mềm tới dứt khoát
Nói qua điện thoại cũng được, nhưng tốt nhất là nói trực tiếp khi về thăm. Lấy ý, nói theo giọng của mình:
- Khi mẹ nhắc lần đầu sau một lần bố ốm: "Mẹ ơi, con nghe bố ốm mà con lo lắm. Mẹ cho con vài hôm để con tính, cuối tuần con về rồi mình bàn kỹ nhé."
- Khi nói quyết định: "Bố mẹ ạ, con nghĩ kỹ rồi. Công việc và trường của cháu đang ở trên này, nên trước mắt con chưa về ở hẳn được. Nhưng con sẽ về hai tuần một lần, và con đã nhờ chú Tư bên cạnh để ý giúp bố mẹ."
- Khi bố mẹ nói "con ở xa thì có chuyện ai lo": "Con lắp cho bố cái tay vịn trong nhà vệ sinh rồi, điện thoại của mẹ có nút gọi con với gọi chú Tư. Có chuyện gì nửa đêm con cũng về được trong bốn tiếng."
- Khi bố mẹ đòi một mốc thời gian: "Con không hứa năm nào được, vì con không muốn bố mẹ chờ rồi buồn. Cái con hứa được là con về đều, và nếu sức khoẻ bố mẹ cần, con sẽ tính lại ngay."
- Khi bị nói nặng, kiểu "nuôi con lớn rồi con bỏ đi": "Con không bỏ bố mẹ đâu. Con ở xa nhưng con lo cho bố mẹ, bố mẹ cứ gọi con bất cứ lúc nào."
- Khi muốn mời bố mẹ lên: "Mùa lạnh này bố mẹ lên ở với con một tháng nhé, cháu nhớ ông bà lắm. Nhà con có phòng riêng cho bố mẹ rồi."
Để ý câu thứ tư: nó để ngỏ khả năng tính lại khi sức khoẻ bố mẹ cần. Lời từ chối có chỗ mở như vậy giúp bố mẹ yên tâm hơn một lời "không" đóng hẳn.
Nói dở và nói được
Những câu dưới đây làm bố mẹ buồn lâu hơn chính quyết định:
| Nói dở | Bố mẹ nghe thành | Nói được |
|---|---|---|
| "Về quê làm gì có việc." | Quê là chỗ không ra gì, nơi bố mẹ sống cả đời | "Việc của con hợp ở thành phố hơn, con muốn giữ nó." |
| "Vài năm nữa con về" (khi không định) | Bố mẹ đếm năm chờ | "Con chưa hứa năm được, con về đều và sẽ tính lại khi cần." |
| "Bố mẹ lên đây mà ở." | Bắt bố mẹ bỏ nhà, bỏ hàng xóm, bỏ nếp | "Bố mẹ lên chơi mỗi mùa, ở bao lâu tuỳ bố mẹ." |
| Né chủ đề, cúp máy sớm | Con không quan tâm | Nghe hết, hỏi bố mẹ lo nhất điều gì |
| Gửi tiền về thay cho việc về thăm | Con lấy tiền thay mặt | Gửi tiền nếu cần, nhưng vẫn về đều |
Không cần áy náy rằng mình bất hiếu vì ở xa. Rất nhiều người con ở xa vẫn chăm bố mẹ chu đáo, còn có người ở gần mà không hỏi han. Hiếu thảo nằm ở việc làm đều đặn, không ở số cây số.
Khi họ hàng, hàng xóm nói vào chuyện con ở xa
Ở quê, chuyện con ai ở gần, con ai ở xa là chuyện cả xóm biết. Bố mẹ đi đám cưới, đi họp tổ dân phố, nghe người ta khen nhà kia có con trai về mở tiệm cạnh nhà, về tới nhà lại thấy buồn. Có khi chính một người cô, người bác gọi điện lên trách: "Bố mẹ già rồi mà mày còn ở mãi trên đó à." Những lời này làm bố mẹ khó buông chuyện gọi con về hơn.
Với họ hàng gọi điện trách, đừng thanh minh dài. Cảm ơn vì đã lo cho bố mẹ mình, nói ngắn rằng mình đã thu xếp, và nhờ luôn một việc: "Cháu cảm ơn bác, cháu về hai tuần một lần, có chú Tư ở cạnh để ý giúp. Bác ở gần, thỉnh thoảng bác ghé chơi với bố mẹ cháu giúp cháu nhé." Biến người trách thành người giúp, đó là cách nhẹ nhất để họ thôi trách.
Với bố mẹ, hãy cho bố mẹ thứ để kể lại với hàng xóm: con vừa đưa bố đi khám ở bệnh viện tỉnh, con lắp cho cái quạt mới, cháu nội gọi video đọc thơ cho ông nghe. Người lớn tuổi cần một câu chuyện tốt về con mình để kể khi ngồi với bạn già. Bạn cho bố mẹ câu chuyện đó, thì những lời so sánh bên ngoài bớt làm bố mẹ chạnh lòng.
Đừng nói xấu quê hay người ở quê để tự bào chữa cho việc ở xa, kể cả khi đang bực. Những câu như thế đi rất nhanh qua họ hàng, và bố mẹ là người phải nghe lại.
Khi bố mẹ yếu thật sự: lúc nào cần tính lại
Lời "chưa về" không phải lời hứa vĩnh viễn. Có những dấu hiệu cho thấy đã tới lúc phải ngồi lại tính khác: bố mẹ ngã nhiều lần, quên uống thuốc, không tự nấu ăn được, một người phải chăm người kia mà sức không còn. Khi đó hãy họp anh chị em, bàn thật lòng xem ai có thể về, ai đón bố mẹ lên, có cần thuê người chăm tại nhà không.
Nói với bố mẹ ở giai đoạn này cần mềm hơn nữa, vì bố mẹ thường không muốn thừa nhận mình yếu: "Bố ơi, dạo này con thấy bố đi lại khó hơn. Con muốn bố mẹ lên ở với con qua mùa mưa, có gì con đưa bố đi khám luôn." Đừng nói "bố mẹ già rồi không tự lo được nữa", câu đó làm người lớn tự ái và từ chối mọi sự giúp đỡ.
Nếu chính bạn quyết định về, đó là lựa chọn đáng quý. Nếu bạn quyết định chưa về nhưng thu xếp cách chăm khác, đó cũng là lựa chọn đáng quý. Điều quan trọng là quyết định được nói ra rõ ràng, cả nhà cùng biết ai làm gì, và bố mẹ không phải đoán.
Ở xa mà vẫn gần: việc làm đều đặn sau lời từ chối
Gọi điện vào một giờ cố định mỗi ngày hoặc cách ngày, để bố mẹ có cái mà chờ. Cuộc gọi không cần dài, chỉ cần đều: hỏi ăn gì, ngủ thế nào, hàng xóm có chuyện gì. Gọi video vào cuối tuần để cháu chào ông bà.
Mỗi lần về thăm, làm một việc cụ thể trong nhà: sửa bóng đèn, dọn kho, đưa bố mẹ đi khám định kỳ, đi chợ mua sẵn đồ khô cho cả tháng. Bố mẹ nhớ những việc con làm hơn những món quà con mang.
Kết nối bố mẹ với người ở gần: cảm ơn người hàng xóm hay để ý giúp bằng quà Tết, giữ số điện thoại của trưởng thôn, của người họ hàng gần nhất. Mạng lưới đó là thứ làm lời "chưa về" của bạn đáng tin.
Và thỉnh thoảng, hỏi bố mẹ: "Bố mẹ thấy con lo như thế này đã ổn chưa, có cần con thay đổi gì không?" Câu hỏi đó cho bố mẹ quyền góp ý vào cách con chăm mình, thay vì chỉ có quyền đòi con về.
Câu hỏi thường gặp
Không về quê sống với bố mẹ có phải là bất hiếu không?
Không. Hiếu thảo là chăm lo, hỏi han, có mặt khi bố mẹ cần, không phụ thuộc vào việc ở gần hay xa. Nhiều người con ở xa vẫn chăm bố mẹ chu đáo bằng việc về thăm đều, gọi điện đều và thu xếp người hỗ trợ ở quê.
Bố mẹ cứ giục về quê thì trả lời sao cho khéo?
Hỏi bố mẹ lo nhất điều gì, đáp vào đúng nỗi lo đó bằng một việc cụ thể, rồi nói quyết định trước mắt chưa về được bằng một câu rõ ràng. Đừng hứa một mốc thời gian mình không định giữ.
Làm sao để bố mẹ già ở quê an toàn khi con ở xa?
Sửa nhà cho an toàn như tay vịn, đèn lối đi, cài nút gọi nhanh trên điện thoại, nhờ một người hàng xóm hoặc họ hàng gần để ý, và giữ lịch về thăm đều đặn. Đưa bố mẹ đi khám định kỳ trong những lần về.
Khi nào thì nên tính lại chuyện về quê hoặc đón bố mẹ lên?
Khi bố mẹ ngã nhiều lần, quên thuốc, không tự lo được bữa ăn hoặc một người phải chăm người kia quá sức. Lúc đó nên họp anh chị em để bàn ai về, ai đón, hay thuê người chăm tại nhà.
Mời bố mẹ lên thành phố ở cùng mà bố mẹ không chịu thì sao?
Nhiều người lớn tuổi không muốn rời nhà, hàng xóm và nếp sống quen. Mời bố mẹ lên ở từng đợt ngắn, như qua mùa lạnh, để bố mẹ quen dần, và không ép ở hẳn. Tôn trọng mong muốn được ở nhà mình của bố mẹ.
Anh chị em không ai muốn về quê thì chia việc thế nào?
Ngồi lại để mỗi người nói rõ mình góp được gì: thời gian về thăm, tiền, việc giấy tờ, đón bố mẹ lên ở. Ghi lại cho rõ và hẹn xem lại sau vài tháng. Đừng để một người gánh hết rồi oán những người còn lại.