Khi bố mẹ muốn giữ lương của con đã đi làm, cách thưa để vừa tự quản tiền vừa không mất lòng là đề xuất một khoản góp cố định hằng tháng cho gia đình, đưa đều vào một ngày nhất định, và cho bố mẹ thấy phần còn lại con để dành có kế hoạch. Bố mẹ giữ lương thường vì sợ con tiêu hoang, sợ con bị lừa, hoặc cần tiền chi tiêu trong nhà; đáp đúng vào nỗi lo đó thì bố mẹ dễ buông tay hơn.
Tình huống giả định: em K, 23 tuổi, vừa đi làm năm đầu, vẫn ở nhà với bố mẹ. Tháng đầu, mẹ bảo "đưa lương mẹ giữ cho, cần gì mẹ đưa". Em K nộp ba tháng, mỗi lần cần mua gì phải xin, có lần muốn đi học thêm một khoá cũng phải giải thích cả buổi. Em muốn tự giữ tiền mà không làm mẹ buồn. Các con số trong bài là ví dụ giả định.
Bố mẹ giữ lương vì đâu
Ở nhiều nhà, việc con đưa lương cho bố mẹ giữ là nếp cũ, có từ thời cả nhà chung một nồi cơm và tiền ai làm ra cũng là tiền chung. Bố mẹ không thấy đó là chuyện kiểm soát, mà là chuyện bình thường, có khi còn là cách con báo hiếu. Có bố mẹ giữ lương để để dành giúp con, định sau này đưa lại cho con lấy vợ lấy chồng hay mua nhà.
Cũng có những lý do khác: bố mẹ sợ con mới đi làm tiêu hoang, mua sắm qua mạng, bị bạn bè rủ rê, vay mượn linh tinh. Có nhà thì đang khó khăn thật, tiền điện nước, tiền thuốc của ông bà, tiền học của em nhỏ đều trông vào lương của con.
Mỗi lý do cần một cách đáp khác nhau. Nếu bố mẹ để dành giúp con, hãy cho bố mẹ thấy mình biết để dành. Nếu bố mẹ sợ con bị lừa, hãy cho bố mẹ thấy mình cẩn thận. Nếu nhà đang cần tiền, phần góp của con phải tương xứng với hoàn cảnh. Đừng vội nghĩ bố mẹ không tin mình; hỏi trước, đoán sau.
Chuẩn bị một đề xuất cụ thể
Bố mẹ khó nói "được" với một lời xin chung chung như "cho con tự giữ tiền". Bố mẹ dễ đồng ý hơn với một đề xuất có con số và có lịch:
- Ghi lại chi tiêu của mình trong một hai tháng: ăn trưa, đi lại, điện thoại, tiền học thêm. Biết mình cần bao nhiêu thì mới đề xuất được.
- Tính một khoản góp cho gia đình hằng tháng, phù hợp với lương và hoàn cảnh nhà. Ví dụ giả định: lương mười triệu, góp ba triệu tiền ăn ở và chi tiêu chung.
- Tính một khoản để dành cố định, gửi tiết kiệm ở ngân hàng ngay khi nhận lương. Ví dụ giả định: hai triệu mỗi tháng.
- Chọn một ngày đưa tiền cố định, như ngày nhận lương hoặc ngày đầu tháng, để bố mẹ không phải hỏi.
- Chuẩn bị một câu trả lời cho câu hỏi chắc chắn tới: "con giữ tiền rồi tiêu vào đâu".
Khi đã có đề xuất trên giấy, cuộc nói chuyện không còn là "con muốn tự do" mà thành "con muốn góp cho nhà đều đặn và tự lo phần của mình". Câu sau người lớn dễ nghe hơn nhiều.
Câu nói mẫu, từ nhẹ tới dứt khoát
Câu mở, nói lúc ăn xong, cả nhà thong thả: "Mẹ ơi, con đi làm được ba tháng rồi, con muốn bàn với bố mẹ chuyện tiền lương. Con muốn tập tự lo, mà vẫn góp cho nhà đều đặn."
Khi nói đề xuất: "Mỗi tháng nhận lương con đưa mẹ ba triệu tiền ăn ở và tiền chung trong nhà. Con gửi tiết kiệm hai triệu, phần còn lại con tự lo đi lại, ăn trưa và học thêm."
Khi mẹ lo con tiêu hoang: "Con hiểu mẹ lo. Cuối mỗi tháng con cho mẹ xem sổ tiết kiệm, mẹ thấy con để dành đều thì mẹ yên tâm." Đề nghị cho xem sổ tiết kiệm, không phải xem từng khoản chi tiêu.
Khi mẹ nói "mẹ giữ để dành cho con mà": "Con biết mẹ thương con. Con muốn tự học cách để dành, sau này lập gia đình con còn biết lo. Có gì con không biết con hỏi mẹ."
Khi bị nài lần nữa: "Mẹ ơi, con đã thưa với mẹ rồi. Con vẫn đưa mẹ đủ như đã hứa, ngày đầu tháng. Con xin mẹ cho con tự giữ phần còn lại."
Khi nhà đang thật sự cần: "Tháng này nhà cần tiền thuốc cho bà, con góp thêm một triệu. Mẹ cứ nói với con khi nhà cần, con sẽ lo phần con." Câu này cho bố mẹ thấy tự giữ tiền không có nghĩa là bỏ mặc gia đình.
Nói dở và nói được
Chuyện tiền dễ căng vì người lớn hay nghe ra ý nghi ngờ hoặc vô ơn:
| Nói dở | Bố mẹ nghe thành | Nói được |
|---|---|---|
| "Tiền con làm ra thì con giữ." | Con tính toán với bố mẹ | "Con góp cho nhà đều, và tự lo phần của con." |
| "Mẹ giữ rồi lại tiêu mất." | Bị nghi ngờ, xúc phạm | "Con muốn tự tập để dành, mẹ xem sổ của con nhé." |
| Lén mở tài khoản, báo lương thấp đi | Con nói dối, mất lòng tin lâu dài | Nói thật lương, đề xuất khoản góp rõ |
| Thôi nộp lương mà không nói gì | Con giận hoặc có chuyện giấu | Ngồi lại nói một lần cho đầu đuôi |
| "Nhà khác đâu bắt con nộp lương." | So sánh nhà mình với nhà người | "Con muốn tập tự lập, mong bố mẹ ủng hộ." |
Không cần kể từng khoản chi tiêu để chứng minh mình không tiêu hoang. Một khoản góp đều và một sổ tiết kiệm tăng dần là bằng chứng đủ. Kể chi li quá thì lần sau bố mẹ sẽ hỏi chi li.
Nếu bố mẹ đang giữ sẵn mấy tháng lương của con
Nhiều người chỉ nghĩ tới chuyện tự giữ lương sau khi đã nộp cho bố mẹ vài tháng, có khi vài năm. Lúc đó có thêm một câu hỏi khó: số tiền bố mẹ đang giữ thì sao. Đòi lại ngay dễ làm bố mẹ nghĩ con nghi ngờ mình, còn im lặng thì trong lòng mình lấn cấn mãi.
Cách êm nhất là tách hai việc ra. Việc thứ nhất là từ tháng tới mình tự giữ lương theo đề xuất góp cố định. Việc thứ hai, số tiền cũ, nói riêng vào một dịp khác, và nói như hỏi ý chứ không phải đòi: "Mẹ ơi, số tiền mẹ giữ giúp con mấy tháng trước, mẹ thấy mình gửi tiết kiệm đứng tên con được không, để con tập theo dõi?" Câu này không đòi tiền về tay mình, chỉ xin được thấy và được tập lo.
Cũng có thể số tiền đó bố mẹ đã chi vào việc nhà, việc học của em, tiền thuốc của ông bà. Nếu vậy, đừng làm to chuyện. Xem đó là phần mình đã góp cho gia đình, và từ giờ thoả thuận rõ để lần sau không còn mập mờ. Hỏi vặn bố mẹ đã tiêu vào đâu chỉ làm bố mẹ tủi thân, còn tiền thì cũng không quay lại.
Nếu số tiền lớn và bạn đang cần cho một việc quan trọng, như học tiếp hay đặt cọc thuê nhà, nói thẳng việc cần, số tiền cần và thời điểm. Bố mẹ thấy mục đích rõ ràng thì dễ đưa lại hơn là nghe một câu chung chung "con muốn tự giữ".
Những tình huống khó hơn
Bố mẹ đang nợ hoặc nhà đang rất khó. Khi đó lương của con có thể thật sự là chỗ dựa. Hãy ngồi với bố mẹ xem tổng chi tiêu và khoản nợ, cùng tính một mức góp hợp lý, nhưng vẫn giữ một khoản nhỏ để dành riêng cho những lúc khẩn cấp của chính mình. Góp hết không để lại gì thì khi mình ốm hay mất việc, cả nhà cùng khó.
Bố mẹ dùng tiền của con cho anh chị em khác. Đây là chuyện nhạy cảm. Đừng tranh cãi về chuyện công bằng giữa anh chị em ngay. Nói phần của mình: "Con góp cho nhà đều, còn chuyện giúp anh, con muốn tự quyết khi anh cần." Giúp ai là quyền của bạn, nhưng nói ra nhẹ nhàng.
Bố mẹ muốn con vay hay đứng tên khoản vay cho nhà. Không đồng ý ngay. Hỏi rõ vay để làm gì, trả thế nào, ai trả. Nếu thấy rủi ro, từ chối phần đứng tên, đề nghị giúp theo cách khác. Chuyện ký giấy tờ vay mượn, nếu phân vân, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký.
Bố mẹ giận không nói chuyện. Vẫn đưa tiền góp đúng ngày như đã hứa, vẫn ăn cơm, hỏi han như thường. Sự đều đặn là câu trả lời thuyết phục nhất.
Giữ tình cảm sau khi đã tự giữ tiền
Tháng đầu tiên sau khi tự giữ lương là tháng bố mẹ để ý nhất. Hãy đưa tiền đúng ngày, đúng số đã nói, không để mẹ phải nhắc. Nếu có tháng nào khó, báo trước, đừng để tới ngày rồi mới nói.
Thỉnh thoảng dùng phần tiền của mình để làm điều gì đó cho bố mẹ, không phải vì bị đòi: mua cho bố đôi dép mới, đưa mẹ đi ăn món mẹ thích, trả tiền một lần khám răng. Bố mẹ sẽ thấy con tự giữ tiền nhưng không giữ khư khư.
Hỏi bố mẹ chuyện tiền bạc như hỏi người có kinh nghiệm: gửi tiết kiệm kỳ hạn bao lâu, mua đồ gì thì bền, khi nào nên để dành cho việc lớn. Bố mẹ có nhiều năm vun vén, và được hỏi ý là một cách bố mẹ vẫn thấy mình có vai trò trong chuyện tiền của con.
Sau một năm, nếu sổ tiết kiệm của bạn đã có một khoản kha khá, kể với bố mẹ. Nhiều bố mẹ nghe con nói đã để dành được chừng đó thì không bao giờ nhắc lại chuyện giữ lương nữa, còn đi khoe với hàng xóm. Cái bố mẹ cần từ đầu chỉ là thấy con biết lo, và một năm đều đặn nói điều đó rõ hơn mọi lời hứa.
Câu hỏi thường gặp
Đi làm rồi có bắt buộc nộp hết lương cho bố mẹ không?
Không có quy định bắt buộc. Đây là chuyện thoả thuận trong từng gia đình. Cách phổ biến và êm là góp một khoản cố định cho chi tiêu chung, phần còn lại con tự giữ, tự để dành và tự chịu trách nhiệm.
Nên góp bao nhiêu tiền cho bố mẹ mỗi tháng?
Không có mức chuẩn, tuỳ lương, chi phí sinh hoạt và hoàn cảnh nhà. Hãy ghi lại chi tiêu của mình vài tháng, ngồi với bố mẹ tính tiền ăn ở chung, rồi đề xuất một khoản cả hai bên thấy hợp lý và đưa đều.
Làm sao để bố mẹ tin mình không tiêu hoang?
Đưa tiền góp đều đúng ngày, gửi tiết kiệm cố định ngay khi nhận lương và cho bố mẹ xem sổ tiết kiệm định kỳ. Không cần kể từng khoản chi, vì một sổ tiết kiệm tăng dần đã đủ để bố mẹ yên tâm.
Bố mẹ giận vì mình không nộp lương nữa thì làm gì?
Vẫn giữ đúng lời hứa góp tiền, vẫn sinh hoạt và hỏi han như thường. Đừng tranh cãi thêm. Sau vài tháng thấy con đều đặn, phần lớn bố mẹ sẽ nguôi và tin con hơn.
Nhà đang khó khăn thì có nên tự giữ lương không?
Lúc nhà khó, nên góp nhiều hơn, nhưng vẫn giữ một khoản nhỏ để dành riêng cho những lúc khẩn cấp của chính mình. Ngồi với bố mẹ xem tổng chi tiêu và cùng tính mức góp, đừng đưa hết rồi không còn gì phòng thân.
Bố mẹ nhờ đứng tên vay tiền cho nhà thì từ chối sao?
Hỏi rõ vay để làm gì và ai trả, rồi nói thật mình chưa yên tâm đứng tên, đề nghị giúp theo cách khác như góp thêm một khoản. Nếu phân vân về trách nhiệm khi ký, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước.