Khi bố mẹ có chìa khoá và tự ý sang dọn nhà, sắp xếp lại đồ đạc, bỏ bớt đồ cũ của con, cách nói "không" mà vẫn giữ được niềm vui của bố mẹ là cảm ơn việc bố mẹ giúp trước, rồi nói rõ hai thứ: báo trước khi sang, và vài chỗ trong nhà con muốn tự lo (tủ quần áo, bàn làm việc, đồ định bỏ thì hỏi con). Đừng đòi lại chìa khoá trong cơn bực, vì với bố mẹ đó là thứ còn nối mình với con.
Tình huống giả định: anh L và vợ ra ở riêng trong một căn hộ cách nhà bố mẹ hai cây số. Mẹ anh giữ một chìa để "có gì sang giúp". Hai tháng gần đây, cứ thứ ba, mẹ sang khi hai vợ chồng đi làm, giặt đồ, xếp lại tủ bếp, có lần bỏ một thùng giấy tờ cũ của vợ anh vì tưởng là đồ bỏ. Vợ anh buồn, mẹ anh không hiểu vì sao. Dưới đây là cách anh L nói với mẹ, và cách cả nhà tìm ra nếp mới.
Vì sao bố mẹ sang dọn nhà con mà không báo
Với bố mẹ, nhà con vẫn là một phần nhà mình. Bố mẹ đã quen dọn dẹp, nấu nướng cho con suốt mấy chục năm, và khi con ra ở riêng, cái thói quen đó không tự dừng lại. Mẹ anh L sang dọn vì thấy hai vợ chồng đi làm cả ngày, bếp bừa, quần áo chất đống, và mẹ nghĩ mình đang đỡ cho con một việc. Mẹ không nghĩ tới chuyện riêng tư, vì trong nếp nghĩ của mẹ, giữa mẹ với con thì làm gì có gì riêng.
Cũng có khi bố mẹ sang vì buồn. Về hưu, nhà vắng, sang nhà con dọn dẹp là cách để thấy mình còn được cần, còn gần con. Hiểu điều này thì bạn sẽ không nói "mẹ đừng sang nữa", mà sẽ nói "mẹ sang thì báo con", vì điều bạn muốn giữ là quyền chủ nhà, không phải đẩy mẹ ra.
Phía người con, nhất là người con dâu hay con rể, cảm giác lại khác hẳn: đi làm về thấy đồ của mình bị dời chỗ, tủ riêng bị mở, đồ mình định giữ bị bỏ, giống như trong nhà mình có người lạ. Hai cảm giác đều thật, không ai sai. Việc của người con ruột là đứng giữa nói cho hai bên hiểu nhau.
Nói với bố mẹ theo thứ tự
Chuyện này nên do người con ruột nói, nói riêng với bố mẹ, không nói ngay lúc vừa phát hiện đồ bị bỏ:
- Vợ chồng ngồi lại thống nhất trước: muốn bố mẹ báo trước bao lâu, chỗ nào trong nhà muốn tự lo, việc gì bố mẹ giúp thì rất mừng. Viết ra hai ba điều, đừng quá năm.
- Chọn lúc bình thường, không phải ngay sau khi phát hiện thùng giấy tờ bị bỏ. Đợi một hai hôm cho mình bình tĩnh, rồi ghé nhà bố mẹ hoặc gọi điện.
- Mở bằng lời cảm ơn cụ thể: mẹ giặt đồ, mẹ nấu sẵn nồi canh, vợ chồng con đỡ được nhiều.
- Nói điều mình xin bằng một hai câu rõ: mẹ sang thì nhắn con trước một hôm, còn tủ quần áo và bàn làm việc thì để vợ chồng con tự xếp.
- Nói về đồ bị bỏ một cách nhẹ, không trách: thùng đó có giấy tờ quan trọng, lần sau đồ nào mẹ thấy cũ thì để riêng một góc, con xem rồi bỏ.
- Kết thúc bằng một lời mời: cuối tuần này mẹ sang ăn cơm với vợ chồng con, lúc con có nhà.
Bước sáu quan trọng hơn người ta nghĩ. Nó cho mẹ thấy con không đóng cửa, chỉ là muốn mẹ sang vào lúc con có nhà, để hai mẹ con còn được ngồi với nhau.
Câu nói mẫu từ mềm tới dứt khoát
Lần đầu, con trai nói với mẹ: "Mẹ ơi, con cảm ơn mẹ dạo này sang giặt đồ, nấu canh cho vợ chồng con. Con xin mẹ một việc: mẹ sang thì nhắn con trước một hôm nhé, để con biết mà để cửa, để đồ cho mẹ dễ làm."
Về những chỗ riêng: "Còn tủ quần áo với bàn làm việc của vợ con, mẹ để vợ con tự xếp. Vợ con hay để đồ theo kiểu riêng, xếp lại là cô ấy không tìm được." Nói bằng lý do tiện việc, không bằng lý do riêng tư, mẹ sẽ dễ nhận.
Về đồ bị bỏ: "Hôm trước cái thùng mẹ bỏ có mấy giấy tờ của vợ con, cô ấy tìm mãi. Lần sau đồ nào mẹ thấy cũ, mẹ để vào một góc, con xem rồi bỏ nhé."
Khi mẹ lại sang không báo: "Mẹ ơi, hôm nay mẹ sang mà con không biết, con lo lắm vì tưởng có trộm. Lần sau mẹ nhắn con một tiếng nhé." Lý do an toàn làm lời nhắc nhẹ đi.
Khi mẹ tự ái, kiểu "thôi mẹ không sang nữa": "Mẹ đừng nói vậy, vợ chồng con thích mẹ sang lắm. Con chỉ xin mẹ báo trước thôi, để con còn ở nhà ăn cơm với mẹ."
Khi đã nói nhiều lần mà vẫn không đổi, nói dứt khoát hơn nhưng giữ giọng: "Mẹ ạ, con xin mẹ giữ đúng điều mình đã bàn. Nhà con thì vợ chồng con muốn tự lo, mẹ giúp thì con mừng, nhưng con xin mẹ báo trước."
Nói dở và nói được
Mấy câu và việc làm dưới đây thường khiến chuyện từ một lần nhắc thành một lần giận nhau:
| Nói hoặc làm dở | Vì sao bố mẹ phật lòng | Nói hoặc làm được |
|---|---|---|
| "Mẹ trả con chìa khoá." | Bị đuổi khỏi nhà con, cắt sợi dây cuối | Giữ chìa ở mẹ, chỉ xin báo trước |
| Thay khoá không nói | Mẹ phát hiện khi đứng trước cửa, tổn thương nặng | Nói thẳng điều mình muốn trước |
| Để vợ hoặc chồng tự nói với mẹ chồng, mẹ vợ | Người con dâu, con rể thành người bị trách | Con ruột nói với bố mẹ mình |
| "Nhà con, con thích để sao thì để." | Bố mẹ thấy công giúp bị chê | "Mẹ giúp con mừng lắm, chỉ mấy chỗ này để con tự xếp." |
| Xếp lại hết những gì mẹ vừa xếp, trước mặt mẹ | Giống như chê việc mẹ làm | Cảm ơn, rồi tự chỉnh sau |
Điều không cần làm: không cần giải thích về quyền riêng tư bằng những từ mẹ không quen. Nói bằng chuyện cụ thể, như vợ con không tìm được đồ, con tưởng có trộm, thì mẹ hiểu nhanh hơn mọi khái niệm.
Những trường hợp khác cần nói rõ hơn
Bố mẹ dẫn người khác vào nhà khi con vắng. Ví dụ dẫn hàng xóm sang xem nhà, cho họ hàng ở nhờ vài hôm. Đây là chuyện cần nói rõ ngay, vì liên quan tới an toàn đồ đạc và giấy tờ: "Mẹ ơi, ai vào nhà con thì mẹ hỏi con trước nhé, có giấy tờ, có đồ của công ty con để ở nhà."
Bố mẹ đọc thư từ, giấy tờ để trên bàn. Thường bố mẹ đọc vì tò mò hoặc vì lo, không vì soi mói. Cất giấy tờ quan trọng vào ngăn có khoá, và nói nhẹ: "Mấy giấy tờ ở bàn là việc của con, mẹ để nguyên giúp con."
Bố mẹ sắp xếp lại cả bếp theo kiểu của mình. Bếp là chỗ hay căng nhất. Nếu vợ hoặc chồng là người nấu chính, nhờ mẹ để bếp theo cách người đó quen. Đổi lại, mời mẹ dạy một hai món, để mẹ vẫn có phần trong căn bếp.
Bố mẹ ở xa, lên chơi dài ngày. Lúc đó bố mẹ ở trong nhà cả ngày, khó giữ được mọi chỗ. Hãy dành riêng một phòng hay một tủ là của vợ chồng, còn lại để bố mẹ thoải mái, và nói trước từ hôm đón bố mẹ lên.
Khi chính mình là người đã mời bố mẹ sang lúc đầu
Nhiều nhà rơi vào một cái bẫy nhỏ: lúc mới sinh con, lúc ốm, lúc bận chuyển việc, chính vợ chồng đã đưa chìa khoá và nhờ bố mẹ sang dọn giúp, nấu giúp. Bố mẹ sang thật, đều đặn, tận tình. Vài tháng sau, khi mọi chuyện đã ổn, vợ chồng muốn lấy lại nếp riêng, còn bố mẹ thì vẫn nghĩ đó là việc của mình. Trong mắt bố mẹ, con đổi ý mà không nói.
Lúc này lời nói cần bắt đầu bằng việc nhận rằng chính mình đã nhờ: "Mẹ ơi, mấy tháng con mới sinh cháu, may có mẹ sang dọn giúp, không thì con không xoay nổi. Giờ cháu cứng cáp rồi, vợ chồng con tự lo được, mẹ sang chơi với cháu thôi, việc nhà để con làm, mẹ nghỉ cho khoẻ." Câu này đóng lại một giai đoạn bằng lời cảm ơn, không phải bằng lời từ chối.
Đừng để bố mẹ tự đoán ra rằng mình không còn được cần, bằng cách tự nhiên thấy việc mình làm bị làm lại, đồ mình xếp bị xếp lại. Nói ra, có ngày giờ rõ: "Từ tuần sau mẹ không phải sang dọn nữa nhé, chủ nhật nào mẹ cũng sang ăn cơm với cả nhà." Một mốc rõ ràng giúp bố mẹ không lấn cấn rằng con đang giận gì mình.
Lần sau, khi nhờ bố mẹ giúp một việc dài ngày, nói luôn từ đầu là giúp tới khi nào. Một lời hẹn có điểm dừng giúp cả hai bên dễ chịu khi việc giúp kết thúc.
Giữ niềm vui được giúp con
Sau khi đã nói, bố mẹ vẫn cần có chỗ để giúp. Hỏi thẳng: "Mẹ ơi, tuần này con bận, thứ năm mẹ sang nấu giúp con nồi thịt kho được không?" Khi việc giúp được mời, mẹ vui hơn khi tự sang mà không ai biết. Và bạn cũng chủ động chọn được việc nào cần giúp.
Ghi nhận việc mẹ làm, cả với vợ hoặc chồng mình. Người con dâu, con rể nên được nghe chồng hoặc vợ nói rằng mẹ đã đồng ý báo trước, đã hiểu chuyện thùng giấy tờ. Cả hai phía cùng thấy mình được tôn trọng thì chuyện cũ khép lại.
Mời bố mẹ sang vào lúc có nhà: bữa cơm tối thứ sáu, sáng chủ nhật cùng đi chợ. Bố mẹ sang dọn khi con đi vắng phần nhiều vì muốn gần con. Khi đã có những lúc được ngồi với con, nhu cầu sang lúc vắng nhà tự giảm đi.
Nếu có lần mẹ quên, lại sang không báo, đừng vội nghĩ mẹ không tôn trọng. Thói quen nhiều năm cần thời gian. Nhắc nhẹ đúng câu cũ, cảm ơn phần mẹ đã giúp, và tin rằng sau vài tháng nếp mới sẽ thành.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ giữ chìa khoá nhà con có nên đòi lại không?
Thường không nên đòi lại trong lúc bực, vì với bố mẹ chìa khoá là sợi dây còn nối với con. Giữ chìa ở bố mẹ cho lúc khẩn cấp, chỉ xin bố mẹ báo trước khi sang và để nguyên vài chỗ riêng trong nhà.
Ai nên nói với mẹ chồng hoặc mẹ vợ chuyện tự ý vào nhà?
Người con ruột nói với bố mẹ mình. Người con dâu hay con rể nói ra thì dễ bị hiểu thành chê hoặc đuổi khéo. Người còn lại có thể ngồi cạnh, cảm ơn phần bố mẹ đã giúp.
Bố mẹ bỏ mất đồ của mình khi dọn nhà thì nói thế nào?
Nói nhẹ, không trách, kể đồ đó quan trọng ra sao, và xin lần sau bố mẹ để riêng những gì thấy cũ cho con xem rồi mới bỏ. Đừng truy hỏi lý do, vì bố mẹ làm vậy với ý giúp.
Làm sao để bố mẹ báo trước khi sang nhà con?
Nói thẳng một lần kèm lý do dễ hiểu như để con biết mà ở nhà, tránh lo có trộm, rồi nhắc nhẹ đúng câu đó mỗi khi bố mẹ quên. Chủ động mời bố mẹ sang vào những lúc cụ thể cũng giúp nếp mới hình thành nhanh.
Bố mẹ tự ái nói không sang nữa thì làm gì?
Nói ngay rằng vợ chồng mình thích bố mẹ sang, chỉ xin báo trước để còn ở nhà cùng bố mẹ. Vài hôm sau chủ động mời bố mẹ sang ăn cơm hoặc nhờ một việc cụ thể để bố mẹ thấy mình vẫn được cần.
Bố mẹ lên ở chơi dài ngày thì giữ góc riêng thế nào?
Nói trước từ lúc đón bố mẹ lên rằng phòng hoặc tủ nào là của vợ chồng, còn lại bố mẹ cứ thoải mái. Một góc riêng rõ ràng giúp cả hai bên dễ chịu trong suốt những ngày ở chung.