TonTrong.comTôn Trọng
Góp ý mà không mất lòng

Khuyên người thân bỏ thuốc lá, bớt tiêu xài: góp ý sao cho họ không thấy bị quản

Bố hút thuốc trong nhà, em trai tiêu hết lương giữa tháng, chồng mua sắm theo hứng: nói một lần cho rõ, đề nghị việc nhỏ, giữ phần của mình mà không thành người canh.

Overhead shot of a family dining table after dinner, a daughter in a plum blouse pouring tea for her father, empty bowls pushed aside, warm lamp light

Khuyên người thân bỏ một thói quen như hút thuốc hay tiêu xài quá tay, bạn nói một lần cho rõ vào lúc yên ổn, nói vì mình lo chứ không vì mình chê, đề nghị một bước nhỏ làm được ngay, rồi thôi nhắc mỗi ngày. Phần bạn kiểm soát được là ranh giới của mình: không hút trong phòng có trẻ con, không cho vay thêm khi tiền chưa trả. Còn bỏ hẳn hay không là quyết định của người kia; nhắc liên tục chỉ làm họ lánh mặt, không làm họ đổi.

Bài này đi qua hai chuyện hay gặp nhất trong nhà: người thân hút thuốc, và người thân tiêu tiền không tính trước. Gồm cách chọn lúc, câu nói mẫu theo từng vai, những câu làm người nhà cảm thấy bị quản, và cách sống cùng nhau trong lúc người kia chưa đổi.

Vì sao lời khuyên trong nhà lại khó nghe nhất

Người ngoài góp ý một lần, nói xong là thôi. Người trong nhà thì góp ý mỗi ngày, từ bữa sáng tới bữa tối, và mỗi câu đều kèm theo cả chục năm lịch sử. Khi chị H nói với bố "bố bớt hút thuốc đi", bố không chỉ nghe câu đó, mà nghe cả những lần mẹ cằn nhằn, những lần bác sĩ dặn, những lần chính bố đã thử bỏ mà không bỏ được. Câu nói mới bị chìm vào tiếng ồn của những câu cũ.

Thêm nữa, thói quen như hút thuốc hay mua sắm thường không chỉ là thói quen. Với bố, điếu thuốc sau bữa cơm là mấy phút được ngồi yên một mình. Với cậu em mới đi làm, những món đồ mua theo hứng là cảm giác cuối cùng cũng tự tiêu được tiền của mình. Khuyên bỏ mà không hiểu điều đó, người nghe sẽ thấy bạn đang muốn lấy đi của họ một thứ, chứ không phải đang lo cho họ.

Một điều nữa người trong nhà hay quên: người lớn có quyền quyết định về cơ thể và tiền của chính họ. Bạn được nói một cách thật lòng, được giữ ranh giới của mình. Nhưng bạn không thể và không nên bắt họ đổi. Khi chấp nhận điều đó, giọng nói của bạn tự nhiên dịu đi, và lạ thay, người kia lại dễ nghe hơn.

Một lần nói cho rõ, theo thứ tự

Thay vì nhắc rải rác mỗi ngày, hãy dành một buổi nói hẳn hoi một lần. Chị H chọn tối thứ Bảy, khi cả nhà ăn xong, mẹ đi tập dưỡng sinh, chỉ còn hai bố con ngồi uống trà.

  1. Mở bằng một điều thật về tình cảm, không vòng vo: "Con nói chuyện này vì con muốn bố khoẻ lâu với con cháu."
  2. Nói một điều cụ thể mình thấy, không đọc số liệu: "Dạo này con nghe bố ho nhiều về đêm."
  3. Hỏi bố nghĩ gì, rồi nghe thật: bố có muốn bớt không, bố đã từng thử chưa, vướng ở đâu.
  4. Đề nghị một bước nhỏ thay vì đòi bỏ hẳn: hút ngoài ban công thay vì trong nhà, không hút trong phòng có cháu, hoặc cùng bố đi khám một lần.
  5. Nói rõ ranh giới của mình, bằng giọng bình thường: phòng của con nhỏ thì không có khói thuốc.
  6. Kết thúc bằng một câu mở: "Bố nghĩ thêm, lúc nào bố muốn thử bỏ thì con đi cùng bố."

Bước hỏi và nghe là bước hay bị bỏ qua nhất. Rất nhiều người hút thuốc lâu năm đã từng muốn bỏ, từng thử và thất bại, và họ ngại nói ra. Khi được hỏi thật, có người kể ra cả những lần bỏ được một tháng rồi lại hút. Lúc đó lời khuyên không còn là lời khuyên nữa, mà là hai người cùng tìm cách.

Câu nói mẫu, từ nhẹ tới rõ, theo từng vai

Câu khuyên trong nhà nên giữ đúng giọng hằng ngày của mỗi nhà. Dưới đây là mấy câu cho hai chuyện thuốc lá và tiền bạc.

  • Con nói với bố, lần đầu: "Bố ơi, con không bắt bố bỏ ngay đâu, con chỉ xin bố một việc: bố hút ngoài ban công, đừng hút trong nhà, cu Tí đang ho."
  • Vợ nói với chồng: "Anh ơi, em không cằn nhằn nữa đâu, em nói một lần thôi: em muốn anh thử bỏ, khi nào anh sẵn sàng thì em đi khám cùng anh."
  • Chị nói với em trai chuyện tiêu xài: "Chị không quản tiền của em, em đi làm thì em tiêu. Chị chỉ nói là giữa tháng em hết tiền rồi xin mẹ thì mẹ lo, chị thấy thương mẹ."
  • Khi người thân hỏi vay lần nữa: "Lần này chị không cho vay nữa nha em. Nếu em muốn, cuối tuần chị ngồi với em xem tháng này tiền đi đâu, chị chỉ giúp được chuyện đó thôi."
  • Khi bố bảo "kệ bố": "Dạ, đó là chuyện của bố, con không ép. Con chỉ giữ chuyện trong phòng cháu không có khói thôi bố ạ."
  • Dứt khoát, khi ranh giới bị vượt nhiều lần: "Con nói lần này là lần cuối: nếu bố hút trong phòng cháu, con sẽ cho cháu sang phòng khác ngủ. Con không giận bố, con chỉ phải lo cho cháu."

Trong câu mẫu thứ năm, người con không lặp lại câu "kệ bố" của bố mà chỉ đáp lại phần ranh giới. Không cần đáp lời gay gắt bằng lời gay gắt. Giữ đúng điều mình cần giữ là đủ.

Những câu làm người nhà thấy bị quản, và cách thay

Lời khuyên trong nhà rất dễ trượt sang giọng canh chừng. Bảng này giúp bạn nhận ra khi nào mình đang trượt.

Câu dễ trượtNgười thân nghe thànhThay bằng
"Lại hút nữa rồi."Bị theo dõi từng điếuKhông bình luận từng lần, chỉ giữ ranh giới đã nói
"Mua cái này làm gì cho phí tiền."Bị phán xét sở thích"Tháng này em còn đủ tiền nhà không?"
"Hút vậy có ngày chết sớm."Bị doạ, thấy phản cảm"Con muốn bố khoẻ để đi chơi với cháu lâu lâu."
"Nhà người ta con cái biết tiết kiệm."Bị so sánh, thấy nhụcNói chuyện của em, không đem nhà khác vào
Giấu thuốc lá, giấu thẻ ngân hàng của người kiaBị đối xử như trẻ conNói thẳng, rồi để họ tự quyết

Nếu bạn thấy người thân tiêu xài kèm những dấu hiệu bất thường, như vay nhiều nơi, giấu nợ, có người lạ tới nhà đòi tiền, thì đó không còn là chuyện thói quen. Lúc đó cần cả nhà ngồi lại nói chuyện nghiêm túc, và nếu có dấu hiệu đe doạ an toàn thì báo công an xã, phường, gọi 113 khi nguy hiểm.

Chuyện tiêu xài: nói về tiền mà không thành kiểm tra sổ sách

Tiền là chuyện dễ làm người thân thấy bị soi nhất. Cậu em mới đi làm hai năm, lương vừa về đã mua điện thoại mới, đi ăn với bạn, tới ngày 15 thì hết, ngày 20 nhắn chị hỏi mượn. Nếu chị ngồi kể ra từng món em đã mua, em sẽ thấy như đang bị kiểm tra sổ sách, và lần sau em sẽ giấu, không kể nữa.

Cách nói dễ nghe hơn là nói về hệ quả chung chứ không nói về món đồ. Không phải "sao em mua cái điện thoại đắt thế", mà là "giữa tháng em hết tiền thì em xoay sao, chị lo em kẹt tiền nhà". Câu thứ hai để em tự nhìn vào cách tiêu của mình mà không phải bảo vệ từng món đã mua.

Nếu em muốn học cách giữ tiền, có thể ngồi cùng em một buổi, chia lương thành vài phần theo cách em tự chọn: tiền nhà, tiền ăn, tiền để dành, tiền tiêu thoải mái. Ví dụ giả định lương mười triệu, em tự quyết phần nào bao nhiêu, chị chỉ hỏi và gợi ý. Còn nếu em chưa muốn, đừng ép. Phần chị giữ được là không cho mượn khi khoản cũ chưa trả, và nói điều đó rõ ràng một lần, không nhắc lại mỗi lần gặp.

Vợ chồng: khi thói quen của người này chạm vào phần chung

Giữa vợ chồng, thói quen của một người hiếm khi chỉ là chuyện riêng. Chồng hút thuốc thì quần áo, rèm cửa ám mùi, con nhỏ ngồi cạnh. Vợ mua sắm theo hứng thì quỹ chung của nhà mỏng đi. Vì vậy cách nói giữa vợ chồng nên tách rõ hai phần: phần nào là của riêng người kia, phần nào là của chung hai người.

Phần chung thì được quyền đặt ranh giới rõ: không hút trong nhà, khoản chi lớn hơn một mức hai vợ chồng tự thoả thuận thì bàn với nhau trước. Phần riêng thì chỉ nói ý mình một lần, rồi tôn trọng. Ví dụ: "Tiền riêng của em thì em cứ tiêu, anh không hỏi. Anh chỉ xin mình giữ quỹ chung cho đúng như đã bàn, món nào lớn thì hai đứa nói trước."

Chọn lúc nói cũng quan trọng như câu nói. Đừng mở chuyện ngay khi vừa thấy hoá đơn hay vừa ngửi thấy mùi thuốc. Đợi một buổi tối yên, con đã ngủ, hai người không mệt. Câu nói giống nhau, nhưng nói lúc bực thì thành trách, nói lúc yên thì thành bàn.

Sống cùng nhau trong lúc người kia chưa đổi

Sau lần nói cho rõ, việc khó nhất là không nhắc lại mỗi ngày. Mỗi lần thấy bố châm thuốc, chị H muốn nói một câu. Nhưng chị biết mỗi câu như vậy chỉ làm bố hút lén ở chỗ khác và tránh mặt chị. Chị chọn chỉ giữ đúng một ranh giới đã nói, là phòng của con, và để phần còn lại cho bố tự lo.

Ghi nhận những bước nhỏ, kể cả khi chưa phải bỏ hẳn. Bố chịu ra ban công hút thì cảm ơn một câu, không thêm "giá mà bố bỏ luôn". Em trai cuối tháng còn dư một ít thì khen một câu, không thêm "phải vậy từ lâu". Mỗi câu "giá mà" hay "phải vậy từ lâu" đều xoá mất phần công nhận vừa nói.

Và nhớ rằng bạn vẫn có thể giúp theo cách khác ngoài lời khuyên: đi khám cùng bố, nấu bữa sáng để bố đỡ thèm thuốc buổi sáng, chỉ em cách chia lương thành mấy phần nếu em muốn học. Giúp bằng việc làm thường đi xa hơn giúp bằng lời. Người thân có thể quên câu bạn nói, nhưng họ nhớ lần bạn ngồi cùng họ ở phòng chờ khám.

Câu hỏi thường gặp

Có nên nhờ bác sĩ hay người ngoài khuyên người thân bỏ thuốc không?

Nên, nếu người thân chịu đi khám. Lời của bác sĩ thường có trọng lượng hơn lời người nhà, vì không kèm theo những lần cằn nhằn cũ. Bạn có thể đề nghị đi khám tổng quát cùng nhau, thay vì nói thẳng là đi để nghe khuyên bỏ thuốc.

Người thân tiêu xài là tiền của họ, mình có quyền góp ý không?

Bạn có quyền nói một lần điều mình thấy và mình lo, nhất là khi chuyện đó ảnh hưởng tới bạn, như phải cho vay hay phải gánh thêm. Còn họ tiêu tiền của họ thế nào là quyết định của họ. Phần bạn giữ được là không cho vay thêm, không gánh thay.

Nói nhiều lần rồi mà người thân vẫn không đổi thì có nên thôi nói không?

Nên thôi nhắc mỗi ngày, nhưng không phải thôi quan tâm. Giữ đúng ranh giới mình đã nói, ghi nhận những bước nhỏ, và để cửa mở cho lúc họ muốn đổi. Nhắc liên tục thường làm người kia lánh mặt hơn là thay đổi.

Có nên giấu thuốc lá hoặc giữ tiền giùm người thân không?

Không nên tự ý làm, vì người lớn bị giấu đồ sẽ thấy bị coi như trẻ con, và quan hệ xấu đi. Chỉ giữ tiền giùm khi chính người đó nhờ bạn giữ, và hai bên nói rõ cách giữ, cách lấy ra.

Người thân nói "bỏ không được đâu" thì đáp lại sao?

Đừng phản bác ngay. Hỏi họ đã từng thử thế nào, vướng ở đâu, rồi gợi ý một bước nhỏ hơn như bớt điếu buổi sáng hoặc không hút trong nhà. Nếu họ muốn bỏ thật, rủ họ đi gặp bác sĩ để được hướng dẫn cụ thể.

Có nên đem chuyện thói quen của người thân ra nói trong bữa cơm đông người không?

Không nên. Nói trước mặt cả nhà, nhất là có con cháu hay họ hàng, người thân sẽ thấy bị bêu và phản ứng ngay để giữ mặt. Chọn lúc chỉ có hai người, ngồi yên, không vội.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138