TonTrong.comTôn Trọng
Khi bị lấn át liên tục

Người hay ngắt lời và nói thay mình: cách lấy lại lượt nói mà không gây căng

Bị cắt ngang giữa câu, bị trả lời thay khi người khác hỏi mình: câu giữ lượt nói ngay lúc đó, cách nói riêng một lần và chuẩn bị để ít bị cắt hơn.

Wide shot of an office meeting table, a Vietnamese woman in a deep purple blouse raising one open hand calmly while a colleague pauses mid-sentence, soft morning window light

Với người hay ngắt lời và nói thay mình, cách êm nhất là giữ lượt bằng một câu ngắn ngay lúc bị cắt, kiểu "chị cho em nói nốt ý này", rồi nói tiếp đúng chỗ đang dở; sau đó tìm một lúc riêng nói với người đó một lần về thói quen này, kèm một đề nghị cụ thể. Không cần nói to hơn, không cần đợi họ tự nhận ra, và cũng không cần coi đó là chuyện xúc phạm. Phần lớn người hay nói thay không định giành phần ai, họ chỉ quen lấp mọi khoảng lặng.

Bài đi theo hai tình huống giả định rất quen. Chị B làm kế toán, trong các buổi họp phòng cứ mở miệng là anh C, trưởng nhóm, nói đè lên "ý B là thế này", rồi nói một ý không hẳn của chị. Ở nhà, mỗi lần họ hàng hỏi chị chuyện công việc thì mẹ chị trả lời luôn, chị chưa kịp hé răng. Phần dưới là câu nói cho từng lúc, cách nói riêng, bảng nói dở và nói được, và việc nên làm sau đó.

Vì sao người kia cứ nói thay bạn

Người hay ngắt lời thường nghĩ nhanh hơn tốc độ người khác nói. Họ nghe nửa câu là đoán ra nửa sau, và sự sốt ruột đẩy họ nói luôn cho nhanh. Một số người khác thì quen làm người đỡ lời: trưởng nhóm sợ cấp trên nghe nhân viên trình bày lòng vòng, người mẹ sợ con nói vụng trước mặt họ hàng. Trong đầu họ, đó là đang giúp, không phải đang giành.

Phía bạn cũng có một phần, và biết phần đó giúp sửa nhanh hơn. Người hay bị nói thay thường mở đầu bằng một chuỗi rào đón: "à, thì, em nghĩ là, chắc là…". Mỗi lần ngập ngừng như vậy là một khoảng lặng, và người nhanh miệng lấp ngay vào đó. Người từng ngồi họp lâu đều biết câu quen của kiểu người này: "ý em là…" rồi nói một ý mà bạn chưa hề định nói. Nếu bạn gật đầu cho qua, lần sau họ càng tin mình đoán đúng.

Có một kiểu khác cần phân biệt: người cắt lời để chuyển hướng, để mình không nói được điều bất lợi cho họ, hoặc chỉ cắt lời riêng bạn chứ không cắt ai khác. Kiểu này không cần đoán ý xấu ngay, nhưng bạn nên ghi nhận bằng hành vi: họ cắt lúc nào, trước mặt ai, có lặp lại không. Cách xử lý trong bài vẫn dùng được cho cả hai kiểu, chỉ khác ở bước nói riêng và ở chỗ có cần ghi lại hay không.

Ngay lúc bị cắt ngang: câu giữ lượt, từ mềm tới dứt khoát

Câu mềm, dùng lần đầu. Giơ nhẹ bàn tay ngang ngực, giọng bình thường: "Anh ơi, em xin nói nốt ý này đã nhé." Rồi nói tiếp ngay, không đợi người kia đồng ý. Câu này chỉ chừng mười tiếng, không trách ai, và làm cả bàn họp biết bạn chưa nói xong.

Câu sửa ý bị nói sai. Khi người kia nói thay mà nói lệch: "Dạ không hẳn vậy ạ, ý em là số liệu tháng này chưa khớp, em nói rõ hơn chút." Cái chính là sửa ngay, đừng để ý sai trôi qua rồi về chỗ tức một mình.

Câu khi bị cắt lần thứ hai trong cùng buổi. Giữ giọng đều, không nhanh hơn: "Cho em hai phút nói hết, rồi anh góp ý sau được không ạ?" Đưa ra một con số thời gian cụ thể làm người kia dễ chờ hơn là một lời xin chung chung.

Câu dứt khoát hơn. Lần ba thì nói chậm lại, nhìn thẳng: "Em đang nói dở. Em nói xong rồi anh nói nhé." Không cần thêm chữ xin lỗi, không cần cười gượng.

Câu với người nhà, trong bữa cơm. Con nói với mẹ, giọng nhẹ: "Mẹ để con kể nốt, đoạn này mẹ chưa biết đâu." Câu này vừa giữ lượt vừa khiến người lớn tò mò muốn nghe, nên ít khi làm mẹ phật ý.

Một điều cần nhớ. Sau câu giữ lượt, bạn phải nói tiếp liền, nói gọn và vào ý chính trước. Nếu sau khi xin lượt mà lại ngập ngừng, khoảng lặng mới sẽ bị lấp lần nữa, và lần sau câu xin lượt của bạn mất tác dụng.

Khi người kia trả lời thay bạn trước mặt người khác

Tình huống khó hơn bị cắt lời là khi có người hỏi thẳng bạn mà người khác trả lời luôn. Trong buổi họp, cấp trên hỏi chị B "số này em lấy ở đâu", anh C đáp liền. Trong bữa giỗ, bác hỏi "dạo này công việc cháu thế nào", mẹ đáp "nó bận suốt, lương cũng được". Người hỏi nhận được câu trả lời nên quay đi, còn bạn thành người ngồi cạnh câu chuyện của chính mình.

Cách gỡ là quay lại người hỏi, chứ không quay sang người vừa nói thay. Với cấp trên: "Dạ để em nói thêm chỗ này ạ, số đó em lấy từ bảng đối chiếu ngày mười lăm." Với bác: "Dạ để cháu kể bác nghe, đợt này cháu được chuyển sang làm mảng mới." Bạn không phủ nhận người nói thay, chỉ nối tiếp vào, nên không ai mất mặt.

Nếu người nói thay đã nói sai điều quan trọng, ví dụ mẹ bảo "nó sắp nghỉ việc" trong khi bạn chưa quyết, thì sửa nhẹ ngay lúc đó: "Dạ chưa đâu bác, con đang tính thôi, chưa có gì chắc." Để sai trôi qua thì vài hôm sau cả họ đều nghe chuyện bạn nghỉ việc, và lúc ấy đính chính khó gấp nhiều lần. Sau bữa, nói riêng với mẹ một câu, không phải trước mặt mọi người.

Nói riêng một lần về thói quen đó

Câu giữ lượt chỉ chữa từng lần. Muốn thói quen giảm hẳn thì cần một lần nói riêng, ngắn, không trách. Làm theo thứ tự:

  1. Chọn lúc người kia không vội và không đang bực, tốt nhất là ngay sau một buổi mọi việc suôn sẻ. Gặp trực tiếp hoặc gọi điện; tin nhắn chỉ dùng khi hai người hiếm khi gặp riêng.
  2. Mở bằng một điều đúng về họ: "Anh hay đỡ lời cho em trong họp, em biết anh muốn buổi họp đi nhanh." Câu này cho họ thấy bạn không coi họ là kẻ xấu.
  3. Nói một việc cụ thể đã xảy ra, không dùng chữ "lúc nào cũng": "Hôm thứ Ba, lúc chị trưởng phòng hỏi em về số liệu, anh trả lời trước nên em không kịp nói phần chênh lệch."
  4. Nói ảnh hưởng tới công việc, không nói tới cảm xúc bị coi thường: "Chị ấy hiểu nhầm là số đã khớp, em phải nhắn giải thích lại."
  5. Đưa một đề nghị cụ thể: "Lần sau ai hỏi phần em làm, anh để em trả lời trước, có gì thiếu anh bổ sung sau giúp em nhé."
  6. Dừng ở đó, nghe người kia nói. Nếu họ đáp "anh chỉ muốn giúp thôi", nhận lời đó: "Dạ em biết, em cảm ơn anh, em chỉ muốn tự nói phần của em."

Với người nhà, cùng thứ tự đó nhưng mềm hơn. Con nói với mẹ sau bữa giỗ: "Mẹ ơi, lúc bác hỏi chuyện công việc, mẹ để con tự kể nhé. Con lớn rồi, con muốn bác nghe từ con." Một câu như vậy, nói khi chỉ có hai mẹ con, thường hiệu quả hơn mười lần giành lời trước mặt họ hàng.

Nói dở và nói được

Mấy câu dưới đây là kiểu phản ứng hay gặp. Cột trái làm người kia phật lòng hoặc làm lần sau mình vẫn bị nói thay; cột phải giữ được lượt mà không gây căng.

Nói dởVì sao dởNói được
"Anh để em nói được không!" nói to, giữa cuộc họpCâu hỏi kèm giọng gắt biến chuyện lượt nói thành chuyện thể diện, người kia phải tự vệ"Em xin nói nốt ý này đã nhé." rồi nói tiếp ngay
Im lặng cho qua, về chỗ nhắn bạn thân thanNgười kia không biết mình làm bạn khó chịu, lần sau làm tiếpSửa ý ngay tại chỗ, nói riêng sau một lần
"Lúc nào anh cũng giành lời người khác."Chữ "lúc nào cũng" làm người kia đi tìm lần ngoại lệ để cãiNêu một lần cụ thể, có ngày, có việc
Xin lỗi rối rít: "Dạ em xin lỗi, em nói hơi chậm, em xin phép nói thêm một chút ạ…"Càng rào đón càng tạo khoảng lặng, và tự nhận lỗi về mình"Cho em hai phút nói hết ạ."
Nói vòng với người thứ ba: "Anh C hay cướp lời lắm."Lời đó đi một vòng rồi tới tai anh C dưới dạng méo hơnNói thẳng với chính anh C, riêng, một lần

Có một cái không cần làm: giải thích dài vì sao bạn nói chậm, vì sao bạn cần suy nghĩ trước khi nói. Người kia không cần biết lý do, chỉ cần biết bạn muốn tự nói phần của mình.

Chuẩn bị trước để ít bị cắt hơn

Những thay đổi nhỏ trong cách nói làm giảm hẳn số lần bị cắt, vì chúng bớt đi các khoảng lặng mà người nhanh miệng hay lấp:

  • Nói kết luận trước, lý do sau. Thay vì kể từ đầu, mở bằng "Em đề xuất lùi hạn nộp hai ngày, có hai lý do." Người nghe biết bạn còn hai ý nên sẽ chờ.
  • Báo trước số ý: "Em có ba điểm." Rồi đếm khi nói. Đây là cách người làm thuyết trình lâu năm hay dùng, vì ít ai cắt ngang giữa điểm hai của ba điểm.
  • Ghi sẵn ba dòng vào sổ trước buổi họp, nhìn vào đó khi nói, để không phải dừng lại nghĩ giữa câu.
  • Bỏ bớt các chữ rào đón như "thì", "kiểu như là", "chắc là". Mỗi chữ đó là một chỗ hở.
  • Ngồi ở chỗ nhìn thấy người chủ trì, không ngồi khuất sau người hay nói thay. Người ta khó nói thay cho người đang nhìn thẳng vào người hỏi.
  • Với người nhà, kể chuyện quan trọng với mẹ trước bữa giỗ, để mẹ không phải đoán và không cần trả lời thay.

Những thói quen này không biến bạn thành người khác. Chúng chỉ giúp câu nói của bạn có hình dạng rõ, và người nghe thấy được chỗ nó chưa kết thúc.

Sau khi đã nói: giữ quan hệ và khi họ quen tật cũ

Ngày hôm sau, cư xử bình thường như mọi hôm. Nếu trong buổi họp kế tiếp anh C để bạn nói hết, một câu cảm ơn ngắn sau họp là đủ: "Hôm nay em trình bày trơn hơn hẳn, cảm ơn anh." Ghi nhận lúc họ làm đúng giúp thói quen mới đứng được, hơn là chỉ lên tiếng lúc họ làm sai.

Thói quen cắt lời không mất sau một lần nói. Người kia sẽ quen tật cũ vài lần, nhất là khi vội. Lúc đó chỉ cần nhắc ngắn, có chút đùa: "Anh ơi, hai phút của em đấy." Hai người đã nói chuyện riêng rồi thì câu này đủ hiểu, không cần nói lại cả bài.

Nếu sau khi đã nói rõ mà một người vẫn cắt lời riêng bạn, trong những lúc liên quan tới đánh giá công việc, hãy bắt đầu ghi lại: ngày nào, ai hỏi, ai trả lời thay, hậu quả là gì. Trình bày bằng văn bản qua email sau họp, ví dụ "Em gửi bổ sung phần số liệu em chưa kịp nói trong họp sáng nay", vừa giữ được phần việc của bạn vừa không tạo một cuộc đối đầu.

Còn với người nhà, đừng mong một lần nói là mẹ thôi đỡ lời hẳn. Mẹ đỡ lời vì thương và vì quen chăm con từ bé. Mỗi lần mẹ để bạn tự kể, cứ nói thêm thật nhiều chi tiết mà mẹ chưa nghe, để mẹ thấy nghe con kể còn hay hơn tự kể thay.

Câu hỏi thường gặp

Bị ngắt lời liên tục trong cuộc họp thì nên nói gì?

Dùng một câu ngắn giữ lượt như "em xin nói nốt ý này đã nhé" rồi nói tiếp ngay, không đợi người kia đồng ý. Nếu bị cắt lần nữa, xin một khoảng thời gian cụ thể, ví dụ hai phút, và sau buổi họp nói riêng với người đó một lần.

Người nhà hay trả lời thay mình trước mặt họ hàng thì làm sao?

Quay lại người hỏi và nối tiếp câu trả lời, kiểu "dạ để cháu kể bác nghe thêm", thay vì quay sang cãi người nhà. Sau bữa, nói riêng một câu nhẹ nhàng rằng mình muốn tự kể chuyện của mình, vì mình đã lớn.

Nói thẳng với người hay cắt lời có làm mất lòng không?

Ít khi mất lòng nếu bạn nói riêng, mở bằng một điều đúng về họ, nêu một lần cụ thể và đưa đề nghị rõ ràng. Mất lòng thường xảy ra khi nói trước đám đông, nói bằng chữ "lúc nào cũng" hoặc nói vòng qua người khác.

Làm sao để ít bị ngắt lời hơn khi trình bày?

Nói kết luận trước rồi mới tới lý do, báo trước mình có mấy ý và đếm khi nói, bỏ bớt các chữ rào đón. Những khoảng lặng do ngập ngừng là chỗ người nhanh miệng hay chen vào, bớt chúng đi là bớt bị cắt.

Khi nào việc bị cắt lời cần ghi lại?

Khi bạn đã nói riêng mà một người vẫn cắt lời hoặc trả lời thay riêng bạn ở những lúc ảnh hưởng tới đánh giá công việc. Ghi ngày, việc, hậu quả, và gửi phần bổ sung bằng email sau họp để phần việc của mình có dấu vết rõ ràng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138