Muốn nhắc khéo chuyện mùi cơ thể hay cách ăn mặc, bạn nói riêng, nói trong ba câu, và người nói nên là người thân nhất với người kia trong nhóm, không phải người có chức cao nhất hay người khó chịu nhất. Nói thẳng đúng điều mình thấy, kèm một lời trấn an rằng chuyện này ai cũng có lúc gặp, rồi chuyển sang chuyện khác ngay. Đừng nhắc khéo bằng cách để quà ẩn ý trên bàn, đùa trước nhóm hay nhờ người khác nói giùm, vì những cách đó làm người kia xấu hổ hơn nhiều.
Đây là loại góp ý mà ai cũng muốn tránh, nên thường không ai nói, và người trong cuộc là người cuối cùng biết chuyện, khi cả phòng đã bàn tán sau lưng. Bài này đi qua các tình huống hay gặp, câu mẫu, chỗ nên nói, và cách cư xử sau đó.
Vì sao chuyện tế nhị lại càng cần có người nói
Chị I làm ở phòng hành chính, ngồi cạnh anh K. Từ đầu mùa nóng, quanh bàn anh K có mùi mồ hôi rõ, nhất là buổi chiều. Mọi người bắt đầu né, có người mang quạt nhỏ, có người xin đổi chỗ, nhóm chat riêng của mấy chị em bắt đầu có những câu đùa. Anh K không hề hay biết. Anh chỉ thấy dạo này mọi người hơi lạnh nhạt với mình mà không hiểu vì sao.
Đó là cái giá của việc không ai nói. Người trong cuộc thường không tự nhận ra được, vì mũi quen với mùi của chính mình rất nhanh, và mắt cũng quen với cách mình ăn mặc mỗi ngày. Họ không có lỗi trong chuyện không biết. Cái làm tổn thương họ không phải là lời nhắc, mà là việc cả nhóm đã biết từ lâu và đã bàn sau lưng.
Nhiều người từng được nhắc chuyện này kể lại rằng lúc nghe thì nóng mặt thật, nhưng sau đó lại biết ơn người đã nói, vì người đó đã nói riêng, nói nhẹ, và nói sớm trước khi chuyện lan rộng. Một lời nhắc riêng là một cách tôn trọng; im lặng trong khi cả phòng bàn tán mới là thiếu tôn trọng.
Ai nên là người nói
Người thân nhất với người kia trong nhóm. Một người bạn hay ăn trưa cùng, một đồng nghiệp cùng quê, người đã từng giúp đỡ nhau. Người kia sẽ hiểu rằng bạn nói vì quan tâm, không phải vì ghét.
Người cùng giới, nếu chuyện liên quan tới cơ thể. Chuyện mùi cơ thể, quần áo lót lộ, vệ sinh cá nhân, người cùng giới nói thường đỡ ngượng cho cả hai bên hơn.
Không nhất thiết là sếp. Sếp nói thì chuyện thành chuyện công việc, người kia dễ lo sợ bị đánh giá. Chỉ khi chuyện ảnh hưởng tới quy định của chỗ làm, như trang phục khi gặp khách, thì người phụ trách mới nên nói.
Không phải người đang khó chịu nhất. Người đang bực dễ để lộ giọng chê. Nếu bạn là người khó chịu nhất mà không thân với người kia, có thể nhờ người thân hơn, nhưng chỉ nhờ một người, đừng biến thành cả nhóm bàn cách nói.
Chỉ một người nói, một lần. Ba người lần lượt nhắc cùng một chuyện, người kia sẽ biết ngay cả nhóm đã bàn về mình. Thống nhất một người nói rồi cả nhóm im lặng, cư xử bình thường.
Câu nói mẫu, ngắn gọn cho từng chuyện
Với chuyện tế nhị, càng ngắn càng tốt. Nói xong ba câu thì chuyển chuyện. Đừng giải thích, đừng xin lỗi dài, vì mỗi câu thêm vào là thêm vài giây người kia phải chịu ngượng.
- Mùi mồ hôi, chị nói với em đồng nghiệp: "Em ơi, chị nói nhỏ chuyện này vì chị coi em như em gái nha. Dạo này trời nóng, buổi chiều áo em hơi có mùi, chắc do phòng mình bí. Chị cũng hay bị, nên chị để sẵn một cái áo dự phòng trong tủ."
- Hơi thở, bạn nói với bạn cùng phòng: "Ê, nói thật nha, sáng nay hơi thở bạn hơi nặng, chắc do tối qua ăn mắm. Mình có kẹo bạc hà nè, lấy một viên đi."
- Trang phục đi gặp khách, đồng nghiệp ngang cấp: "Anh ơi, mai mình gặp bên khách hàng lớn, bên đó hay mặc sơ mi đóng thùng. Anh mặc áo thun cũng được nhưng em sợ họ nghĩ mình không coi trọng buổi họp."
- Quần áo bị lộ hay bị bẩn, cần nói ngay: "Chị ơi, đằng sau áo chị dính chút mực kìa, chị ra nhà vệ sinh xem thử." Nói nhỏ, nói ngay, không đợi tới cuối buổi.
- Khi chuyện kéo dài sau lần nhắc đầu: "Em ơi, chị nhắc lại chuyện hôm trước một chút thôi, vẫn còn hơi có mùi vào buổi chiều. Em có cần chị chỉ chỗ mua lăn khử mùi loại không mùi không, chị dùng thấy được."
- Người phụ trách nói về quy định trang phục: "Em ơi, từ tuần sau những buổi gặp khách thì phòng mình thống nhất mặc áo có cổ, chị nhắc cả phòng, em lưu ý giúp chị nha."
Để ý mẫu đầu tiên: người nói thêm câu "chị cũng hay bị". Câu đó kéo mình xuống ngang hàng với người nghe, làm chuyện bớt nặng. Chỉ nói nếu đúng là vậy, đừng bịa, nhưng hầu như ai cũng từng có một ngày như thế.
Những cách nhắc khéo làm người kia xấu hổ hơn
Vì ngại nói thẳng, người ta hay chọn cách vòng. Những cách này nghe có vẻ tế nhị nhưng thật ra làm tổn thương nhiều hơn.
| Cách vòng hay gặp | Vì sao làm tổn thương | Thay bằng |
|---|---|---|
| Để lăn khử mùi trên bàn người kia, không ký tên | Người kia biết cả phòng đã bàn, lại không biết ai | Một người nói trực tiếp, riêng |
| Đùa trước nhóm "ai ăn mắm sáng nay vậy" | Bêu trước đám đông, dù không nêu tên | Nói nhỏ với người đó, kèm viên kẹo |
| Xịt nước thơm liên tục quanh chỗ người kia | Thông điệp rõ mà không có lời, càng nhục | Nói ba câu rồi thôi |
| Nhắn tin nặc danh | Gây hoảng, người kia nghi ngờ mọi người | Nói trực tiếp, có tên người nói |
| Than với sếp để sếp "xử lý" | Chuyện tế nhị thành chuyện kỷ luật | Người thân nhất trong nhóm nói trước |
Có những chuyện tốt nhất là không góp ý: vóc dáng, cân nặng, làn da, mái tóc, những thứ người kia không thay đổi được trong vài phút hay vài ngày. Chỉ nhắc những gì người kia sửa được ngay hoặc sửa được dễ dàng, như chiếc áo, viên kẹo bạc hà, vết bẩn.
Nếu chuyện có nguyên nhân sức khoẻ
Có lúc mùi cơ thể hay hơi thở không phải do thói quen, mà do bệnh, do thuốc, do người kia đang trải qua một giai đoạn khó khăn như nhà không có nước nóng, phải làm hai công việc, không có thời gian về nhà thay đồ. Nếu sau lời nhắc đầu người kia nói ra những điều đó, hãy nghe, đừng hỏi thêm cho tò mò.
Một câu đáp vừa đủ là: "Ừ, chị hiểu rồi, vậy em cứ làm theo cách tiện cho em, có gì cần chị giúp thì nói chị." Nếu thấy hợp, có thể gợi ý nhẹ người kia đi khám, nhưng chỉ một lần và không phán đoán bệnh. Chuyện sức khoẻ là chuyện riêng, bạn không cần biết chi tiết.
Với cả nhóm, đây là lúc giữ kín. Đừng kể lại lý do người kia đã chia sẻ, kể cả với ý tốt là "để mọi người thông cảm". Mọi người chỉ cần biết chuyện đã được nói, còn lại là của người kia. Sự kín đáo ở bước này làm người kia tin bạn, và tin cả lời nhắc lúc trước là thật lòng.
Khi người cần nhắc là người trong nhà
Trong nhà, chuyện tế nhị lại khác: người nói thường là bố mẹ, người nghe là con đang tuổi lớn, hoặc ngược lại, con đã đi làm nhắc bố mẹ đã có tuổi. Cậu con trai mười bốn tuổi bắt đầu có mùi mồ hôi rõ sau giờ đá bóng mà chưa có thói quen tắm ngay. Bà mẹ sáu mươi tuổi mặc mãi một chiếc áo đã bạc màu khi đi đám cưới họ hàng. Không ai muốn làm người thân mình ngượng, nhưng cũng không muốn người ngoài nhìn họ khác đi.
Với con tuổi lớn, nói riêng trong phòng, không nói trong bữa cơm, và nói như chia sẻ kinh nghiệm chứ không như chê: "Con ơi, tuổi này ai cũng ra mồ hôi nhiều hơn hồi nhỏ, bố hồi đó cũng vậy. Đá bóng về con tắm liền với thay áo nha, bố mua cho con lọ lăn khử mùi để trong phòng tắm rồi đó." Câu "bố hồi đó cũng vậy" làm con thấy đây là chuyện của tuổi, không phải chuyện của riêng mình. Tuyệt đối đừng nói trước mặt anh chị em hay khách, vì trẻ tuổi này rất dễ xấu hổ.
Với bố mẹ đã có tuổi, nói bằng cách tặng hoặc rủ đi mua thay vì chê đồ cũ: "Mẹ ơi, tuần sau đám cưới chị họ, con dẫn mẹ đi chọn cái áo mới nha, con muốn mẹ đẹp hôm đó." Bố mẹ thường không thiếu áo, mà ngại tiêu tiền cho mình. Lời rủ đi mua gỡ được cái ngại đó mà không ai phải nói ra rằng chiếc áo cũ đã bạc.
Sau khi nhắc: cư xử như chưa có chuyện gì
Ngay sau khi nói, chuyển sang chuyện khác: hỏi trưa nay ăn gì, chiều có họp không. Đừng đứng nhìn người kia chờ phản ứng. Họ cần vài phút để qua cơn ngượng, và cách tốt nhất để giúp họ là làm như chuyện vừa rồi không lớn chút nào.
Những ngày sau, cư xử như mọi khi. Không ngửi ngửi khi đi ngang, không đưa mắt với người khác, không hỏi "hôm nay ổn chưa". Nếu cả nhóm đã biết chuyện trước đó, nhắc riêng từng người thôi đùa trong nhóm chat. Lời nhắc của bạn chỉ có ý nghĩa nếu xung quanh cũng thôi bàn tán.
Nếu người kia chủ động nói cảm ơn, nhận nhẹ: "Có gì đâu em, hôm nào chị bị thì em nói chị nha." Câu đó khép chuyện lại và mở một lời hẹn: hai người nói thật được với nhau về những chuyện nhỏ. Ở nhiều chỗ làm, chính những lần như vậy lại làm hai người thân hơn trước.
Câu hỏi thường gặp
Không thân với người đó thì có nên nói không?
Nếu chuyện kéo dài và ảnh hưởng tới cả nhóm, vẫn nên có một người nói. Nếu bạn không thân, hãy hỏi xem ai trong nhóm thân với người đó hơn và nhờ một mình người đó. Đừng biến chuyện thành cả nhóm bàn cách nói.
Có nên nhắn tin cho đỡ ngại thay vì nói trực tiếp?
Với chuyện mùi cơ thể, nói trực tiếp riêng thường tốt hơn, vì tin nhắn lưu lại, người kia đọc đi đọc lại và xấu hổ lâu hơn. Nếu không thể gặp riêng, một tin nhắn thật ngắn, giọng nhẹ, rồi gặp lại thì cư xử bình thường.
Người kia hỏi "ai nói với chị vậy" thì trả lời sao?
Đừng kể tên ai, cũng đừng nói "cả phòng đều thấy". Trả lời: "Chị thấy nên chị nói, chuyện giữa hai chị em thôi." Câu đó bảo vệ người kia khỏi cảm giác cả nhóm đã bàn về mình.
Góp ý cách ăn mặc của người khác có phải là xen vào chuyện riêng không?
Cách ăn mặc ngoài giờ là chuyện riêng, không nên góp ý. Chỉ nói khi có lý do công việc rõ ràng, như buổi gặp khách có quy định trang phục, hoặc khi người kia hỏi ý bạn. Còn sở thích, màu sắc, kiểu dáng thì để họ tự chọn.
Nếu người kia là sếp của mình thì có nên nhắc không?
Chuyện cần nói ngay như vết bẩn, khoá áo thì nói nhỏ ngay, sếp nào cũng cảm ơn. Chuyện kéo dài như mùi cơ thể thì để người ngang hàng với sếp hoặc người thân thiết nhắc sẽ hợp hơn. Nếu không có ai, một lời nhắc riêng rất ngắn vẫn tốt hơn để cả phòng bàn tán.
Nói xong người kia buồn ra mặt cả ngày thì làm gì?
Để họ buồn, đừng xin lỗi rối rít hay giải thích thêm. Hôm sau rủ ăn trưa hoặc hỏi một chuyện công việc như thường. Phần lớn người được nhắc riêng sẽ bình thường lại sau một hai ngày.