TonTrong.comTôn Trọng
Góp ý mà không mất lòng

Góp ý với người lớn tuổi hơn mình: giữ lễ mà vẫn nói được điều cần nói

Bác hàng xóm, chú trong họ, chị đồng nghiệp hơn mười tuổi: cách xưng hô, mở lời bằng câu xin, câu mẫu từ nhẹ tới rõ và những câu làm người lớn thấy bị dạy đời.

Low angle view of a young Vietnamese man in a mustard sweater bowing slightly while speaking to an elderly neighbor at her door, quiet corridor, soft afternoon light

Góp ý với người lớn tuổi hơn mình, bạn giữ ba điều: xưng hô đúng vai, mở lời bằng câu xin phép chứ không bằng câu khẳng định, và nói về việc đang ảnh hưởng tới mình chứ không nói người lớn sai. Người lớn tuổi thường không giận vì nội dung lời góp ý, mà giận vì cảm giác bị người nhỏ hơn dạy lại. Giữ lễ trong cách nói thì phần lớn người lớn sẵn lòng nghe phần ruột của câu chuyện.

Bài này nói về những người lớn tuổi hơn ngoài bố mẹ ruột: bác hàng xóm, cô chú trong họ, anh chị đồng nghiệp hơn mình cả chục tuổi, người chủ nhà trọ. Phần dưới gồm cách chọn lúc, câu nói mẫu theo từng vai, những câu dễ làm người lớn phật ý và cách giữ quan hệ sau đó.

Người lớn tuổi đang nghĩ gì khi bị người nhỏ hơn góp ý

Thử đặt mình vào chỗ bác G, sáu mươi lăm tuổi, sống ở căn hộ đầu hành lang hơn mười năm. Bác có thói quen phơi đồ trên lan can chung và để mấy chậu cây ngay lối đi. Một hôm cậu thanh niên mới chuyển tới gõ cửa, nói nhanh: "Bác ơi, để cây ngoài hành lang là sai nội quy đó bác." Cậu nói đúng nội quy, nhưng bác G nghe được một thứ khác: một người mới tới, bằng tuổi con mình, đang chỉ ra cái sai của mình ngay trước cửa nhà.

Với nhiều người lớn tuổi, chuyện được kính trọng gắn liền với chuyện mình đã sống lâu, đã quen cách làm của mình. Bị người nhỏ hơn chỉ ra cái sai chạm vào đúng chỗ đó. Họ không nhất thiết cố chấp, mà họ cần một cách để thay đổi mà không mất mặt. Nếu lời góp ý cho họ cái lối ra ấy, họ thường sửa nhanh hơn người trẻ.

Một chi tiết ai sống gần người lớn tuổi đều biết: người lớn ít khi nhận ngay tại chỗ. Họ hay đáp "ừ, để đấy", "biết rồi", rồi vài hôm sau âm thầm sửa. Đừng đòi một câu đồng ý rõ ràng. Cái gật đầu của người lớn nhiều khi chỉ thấy được qua việc họ làm vào tuần sau.

Bốn điều giữ lễ khi mở lời

Xưng hô đúng vai, kể cả khi đang hơi bực. Gọi bác, cô, chú, anh, chị và xưng cháu, em cho đúng. Đổi xưng hô giữa chừng, như từ "cháu" chuyển sang "mình", là dấu hiệu người lớn đọc ra ngay rằng bạn đang mất bình tĩnh.

Mở bằng câu xin, không bằng câu khẳng định. "Cháu xin bác một chuyện nhỏ" khác hẳn "Bác để cây ở đây là không được". Câu xin đặt người lớn ở vị trí người cho, nên họ dễ đồng ý.

Nói về mình, không nói về cái sai của người lớn. "Cháu hay đẩy xe con qua đây, chậu cây sát quá nên cháu sợ va đổ của bác" nghe dễ hơn "chậu cây của bác chắn lối".

Chừa đường cho người lớn tự quyết cách sửa. Kết thúc bằng câu hỏi như "bác xem có chỗ nào tiện hơn không ạ" thay vì chỉ thẳng phải dời đi đâu. Người lớn tự chọn chỗ thì họ giữ được thể diện, và họ cũng giữ lời lâu hơn.

Câu nói mẫu theo từng vai, từ nhẹ tới rõ

Với người lớn tuổi, giọng nói nên chậm và thưa gửi. Câu mẫu dưới đây chỉ là khung, bạn đổi xưng hô cho hợp với quan hệ thật.

  • Với bác hàng xóm, lần đầu: "Bác ơi, cháu ở căn bên kia, cháu xin bác một chuyện nhỏ ạ. Cháu hay đẩy xe em bé qua đây, mấy chậu cây sát lối nên cháu sợ va đổ của bác. Bác xem có dịch vào sát tường được không ạ?"
  • Với chú trong họ, chuyện hay gọi điện sớm: "Chú ơi, sáng cháu hay ngủ muộn vì làm ca đêm, chú gọi cháu sau chín giờ giúp cháu được không ạ, chứ sớm quá cháu không nghe máy, sợ chú lại lo."
  • Với chị đồng nghiệp lớn tuổi hơn: "Chị ơi, em hỏi chị chút, phần báo cáo này chị gửi em qua email được không chị, chứ in ra em phải gõ lại, dễ sai số."
  • Với chủ nhà trọ, chuyện vào phòng không báo: "Cô ơi, lần sau cô cần vào xem phòng thì cô nhắn cháu trước giúp cháu nha, cháu có ở nhà thì cháu mở cửa liền cho cô."
  • Lần hai, rõ hơn mà vẫn giữ lễ: "Bác ơi, cháu xin phép thưa lại chuyện hôm trước. Mấy chậu cây vẫn còn sát lối, hôm qua con cháu suýt vấp. Cháu nhờ bác lần nữa, có gì cháu phụ bác bê vào ạ."
  • Khi người lớn gạt đi: "Dạ, cháu biết bác để quen rồi. Cháu chỉ xin bác chừa cho cháu một lối đủ rộng thôi ạ, phần còn lại bác cứ để như bác thấy tiện."

Để ý câu "có gì cháu phụ bác bê vào": một lời đề nghị giúp tay làm lời góp ý mềm hẳn đi, nhất là với người lớn tuổi đi lại không còn nhanh nhẹn. Nhiều khi họ biết mình nên dời, chỉ là ngại bê nặng mà không muốn nhờ ai.

Những câu khiến người lớn thấy bị dạy đời

Người trẻ hay dùng lý lẽ đúng nhưng giọng thẳng như đọc quy định. Đây là mấy câu nên đổi.

Câu dễ buột miệngNgười lớn nghe thànhNói lại
"Bây giờ người ta không làm vậy nữa đâu bác."Cách của bác cũ rồi, lạc hậu rồi"Dạo này cháu thấy nhiều nhà làm kiểu này cũng tiện, bác xem thử ạ."
"Nội quy ghi rõ rồi mà cô."Cô không biết đọc à"Cháu nghe ban quản lý nhắc chuyện này, cháu báo để cô biết ạ."
"Chú hiểu nhầm rồi."Chú kém hiểu biết"Chắc cháu nói chưa rõ, cháu nói lại chú nghe nha."
"Em nói bao nhiêu lần rồi chị."Bị người nhỏ hơn trách"Em nhờ chị lần nữa chuyện này ạ."

Nhìn kỹ cột phải, câu nào cũng nhận một phần về mình: "cháu nói chưa rõ", "cháu nghe nhắc nên báo". Nhận một phần nhỏ về mình không phải là hạ mình, mà là cho người lớn một lối ra để nghe tiếp.

Đồng nghiệp lớn tuổi hơn: chỗ khó riêng của công sở

Ở chỗ làm, tuổi tác và chức vụ không phải lúc nào cũng đi cùng nhau. Bạn có thể ngang cấp với một chị hơn mười lăm tuổi, cùng nhận việc từ một trưởng nhóm. Chị quen in giấy, quen gọi điện thay vì nhắn, quen làm theo cách cũ đã chạy được nhiều năm. Bạn thì quen làm trên máy, quen nhắn tin cho nhanh. Va chạm thường nằm ở những chỗ rất nhỏ như vậy.

Điều người trẻ hay quên là chị đồng nghiệp lớn tuổi thường có cái mà mình không có: biết rõ người ở các phòng khác, biết vì sao một quy trình được đặt ra, biết khách hàng nào khó tính. Nếu lời góp ý của bạn mở đầu bằng việc hỏi ý chị, như "chị làm lâu rồi, chị thấy mình gửi qua email có vướng gì không chị", thì chị vừa được tôn trọng vừa có cơ hội giải thích lý do mà bạn chưa biết.

Còn nếu sau khi nghe lý do mà vẫn cần đổi cách làm, hãy đề nghị thử một thời gian ngắn: "Mình thử gửi qua email hai tuần, thấy không tiện thì quay lại cách cũ nha chị." Một khoảng thử có hạn làm người lớn dễ gật đầu hơn một thay đổi vĩnh viễn, vì nó không bắt họ phải thừa nhận cách cũ là sai.

Cô chú trong họ: góp ý ở nơi ai cũng là người nhà

Với họ hàng lớn tuổi, chuyện cần góp ý thường nhỏ mà dai: chú hay gọi điện lúc sáu giờ sáng, cô hay đăng ảnh con mình lên mạng mà không hỏi, bác hay mượn xe rồi trả với bình xăng cạn. Mỗi chuyện riêng lẻ thì không đáng, nhưng lặp lại nhiều năm thì thành cái gai. Cái khó là trong họ, một câu nói không bao giờ chỉ ở giữa hai người; nó đi một vòng qua cả nhà nội, nhà ngoại trước khi quay về tai bố mẹ bạn.

Vì vậy với họ hàng, nên nói thật riêng và thật ngắn, gắn lời nhờ vào một lý do khó cãi của chính mình: ca làm, giờ ngủ của con nhỏ, việc mình cũng cần xe đi sớm. Ví dụ: "Bác ơi, cháu mượn xe của bác thì cháu đổ đầy, bác mượn của cháu thì bác cũng đổ giúp cháu chút nha bác, sáng cháu đi sớm không kịp ghé cây xăng." Câu có qua có lại như vậy khó bị kể lại thành chuyện cháu bắt bẻ bác.

Nếu đoán trước chuyện sẽ tới tai bố mẹ, hãy kể với bố mẹ trước, bằng đúng câu bạn đã nói. Bố mẹ nghe từ bạn thì hiểu đúng ý; nghe từ người khác thì dễ thêm thắt. Đó không phải là đi mách, mà là để người thân của mình không bị bất ngờ trong một bữa giỗ nào đó.

Giữ quan hệ sau khi đã thưa chuyện

Với người lớn tuổi, những cử chỉ nhỏ sau cuộc nói chuyện quan trọng không kém câu nói. Gặp bác G ở thang máy, chào to hơn mọi khi một chút, hỏi thăm chân bác đi lại có đỡ chưa. Cuối tuần có ít trái cây từ quê gửi lên, mang sang biếu bác một đĩa. Không cần nhắc lại chuyện chậu cây; đĩa trái cây đã nói hộ rằng giữa hai nhà vẫn bình thường.

Khi người lớn đã sửa, ghi nhận bằng lời cảm ơn hơn là lời khen. Khen người lớn "bác làm vậy là đúng rồi" nghe như mình đang chấm điểm. Cảm ơn thì khác: "Bác dời chậu vào rồi, cháu đẩy xe qua dễ hẳn, cháu cảm ơn bác nhiều."

Và nếu người lớn không sửa, đừng vội kết luận họ coi thường mình. Có khi họ quên, có khi họ không làm nổi. Hỏi lại một lần nhẹ nhàng, đề nghị giúp tay. Nếu vẫn không được và chuyện thật sự ảnh hưởng, như chắn lối thoát hiểm, lúc đó mới nhờ ban quản lý hay tổ trưởng, và nói với người lớn trước rằng mình sẽ nhờ, để họ không thấy bị qua mặt.

Câu hỏi thường gặp

Người lớn tuổi đáp "cháu còn trẻ biết gì" thì nên nói gì?

Đừng tranh luận chuyện ai biết nhiều hơn. Nhận nhẹ rồi quay về việc của mình: "Dạ, cháu còn nhiều cái chưa biết, cháu chỉ xin bác chuyện lối đi này thôi ạ." Giữ giọng bình thản, nói xong thì chào và để người lớn tự nghĩ thêm.

Có nên nhờ con cháu của người lớn tuổi nói giùm không?

Có thể, nếu bạn quen con cháu họ và chuyện cần người trong nhà nhắc thì mới hiệu quả. Nhưng nên tự thưa với người lớn trước một lần. Nếu người lớn biết bạn đi vòng qua con cháu họ mà chưa nói thẳng với họ, họ dễ thấy bị coi thường.

Góp ý người lớn tuổi qua tin nhắn có được không?

Với người lớn tuổi, gặp trực tiếp hoặc gọi điện thường tốt hơn tin nhắn, vì giọng nói và nét mặt cho họ thấy bạn đang thưa gửi chứ không phải ra lệnh. Tin nhắn chỉ hợp với chuyện rất nhỏ hoặc khi bạn đã quen nhắn qua lại với họ.

Người lớn tuổi hơn nhưng là cấp dưới của mình thì góp ý thế nào?

Vẫn giữ xưng hô và sự kính trọng theo tuổi, nhưng nói rõ phần công việc vì đó là trách nhiệm của bạn. Nói riêng, nói đúng việc, và hỏi ý họ về cách làm. Người lớn tuổi làm cấp dưới thường rất nhạy với chuyện bị nói trước mặt người khác.

Có nên góp ý khi người lớn tuổi đang có khách hoặc đông người không?

Không nên. Trước mặt người khác, người lớn tuổi càng cần giữ thể diện, nên họ sẽ gạt đi dù trong lòng thấy bạn có lý. Đợi lúc vắng, chỉ có hai người, rồi mới thưa chuyện.

Nếu người lớn tuổi giận ra mặt sau khi nghe góp ý thì làm gì?

Đừng thanh minh dồn dập. Nói một câu như "cháu xin lỗi bác nếu cháu nói chưa khéo, cháu không có ý gì đâu ạ", rồi để vài hôm. Sau đó vẫn chào hỏi bình thường; người lớn thường nguôi dần khi thấy bạn không để bụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138