TonTrong.comTôn Trọng
Dạy trẻ về ranh giới theo tuổi

Con không muốn cho bạn mượn đồ chơi: có nên ép con chia sẻ và nói gì với mẹ bạn

Con ôm khư khư chiếc ô tô mới, không cho bạn chơi: phân biệt đồ riêng với đồ chung, dạy con nói "chút nữa nhé", và đỡ lời khi mẹ bạn đang nhìn.

Kindergarten playground with a slide, a small girl in a yellow raincoat holding a toy car close while a teacher kneels to talk with two children, cloudy noon light

Không nên ép con đưa ngay món đồ đang chơi cho bạn chỉ vì bạn đòi. Con được quyền chơi xong lượt của mình và nói "chút nữa nhé", được giữ riêng một vài món quý nhất. Việc cha mẹ cần dạy là phân biệt đồ riêng với đồ mang ra chỗ chung, giữ lời "chút nữa" cho thật, và nói khéo một câu với bạn và phụ huynh bạn.

Ví dụ giả định: bé D bốn tuổi mang chiếc ô tô mới tới sân trường mầm non, một bạn chạy tới đòi, bé D ôm chặt lắc đầu, bạn kia khóc. Mẹ bạn đứng gần đó, cô giáo cũng nhìn sang. Mẹ bé D thấy nóng mặt, muốn gỡ ngay chiếc ô tô đưa cho bạn cho xong. Phần dưới là vì sao không nên làm vậy, và nên làm gì thay thế.

Ép chia sẻ ngay dạy con điều gì

Nhiều cha mẹ lớn lên với câu "Đưa bạn chơi đi, ích kỷ thế", nên khi con ôm đồ lắc đầu, phản xạ là gỡ đồ khỏi tay con. Bạn kia nín, phụ huynh kia hài lòng, mình thoát cảnh ngượng. Nhưng con mình học được hai điều không ai định dạy: ai khóc to thì được lấy đồ, và cái "không" của con không có giá trị khi người lớn thấy ngại.

Hãy nghĩ tới người lớn: nếu một đồng nghiệp đòi mượn chiếc điện thoại bạn đang dùng, bạn sẽ nói "Chờ chị gửi xong tin này nhé", không ai coi đó là ích kỷ. Trẻ cũng cần được dùng xong lượt của mình. Chia sẻ thật là khi con tự đưa, sau khi đã chơi đủ, chứ không phải khi đồ bị gỡ khỏi tay.

Bạn kia cũng không phải đứa trẻ hư. Bé thấy đồ mới, thèm, đòi, khóc, là chuyện bình thường của tuổi lên bốn. Mục tiêu không phải để một bé thắng, mà để cả hai học được cách hỏi, cách chờ, và cách nói chưa mà không ai bị coi là xấu. Giữ được điều đó thì sân chơi êm, phụ huynh hai bên cũng không phải nhìn nhau ngượng.

Luật "đồ riêng, đồ chung, đến lượt" cho con từ ba tuổi

Luật này nên nói với con ở nhà trước, khi con đang vui, rồi áp dụng nhất quán ở trường, ở công viên, khi bạn tới nhà:

  1. Đồ riêng: con chọn hai ba món quý nhất, như con gấu ngủ cùng hay chiếc ô tô mới, được giữ riêng không phải cho ai mượn. Đồ riêng thì để ở nhà, không mang ra sân chơi.
  2. Đồ mang ra chỗ chung: đã mang tới trường, tới công viên thì sẽ có bạn muốn chơi. Trước khi ra khỏi nhà, hỏi con: "Mang cái này đi thì bạn sẽ xin chơi đấy, con có chịu cho bạn chơi một lượt không?" Con lắc đầu thì để ở nhà.
  3. Đến lượt: con đang chơi thì được chơi xong lượt. Một lượt là hết một bài hát, đếm tới ba mươi, hay cho tới khi con tự đặt xuống.
  4. Câu thay cho cái lắc đầu: "Chút nữa nhé, tớ chơi xong sẽ cho cậu." Tập ở nhà nhiều lần.
  5. Giữ lời: hết lượt thì con đưa. Mẹ đứng gần nhắc: "Con hứa với bạn rồi đấy, đưa bạn nào." Lời "chút nữa" phải thành thật thì bạn mới tin.

Có luật này, phần lớn tình huống ở sân chơi tự giải quyết. Bạn đòi thì có câu trả lời, con không phải ôm khư khư vì sợ mất luôn, mà biết chắc mình vẫn được chơi xong.

Câu nói mẫu khi bạn đòi và mẹ bạn đang nhìn

Với con, khi bạn vừa chạy tới đòi: "Bạn muốn chơi ô tô đấy. Con chơi xong thì cho bạn một lượt nhé, con nói với bạn đi." Rồi để con tự nói câu "chút nữa nhé". Bé ba bốn tuổi chưa nói được thì mẹ nói cùng.

Với bạn kia, ngồi xuống ngang tầm: "Bạn D đang chơi, chút nữa bạn cho con nhé. Trong lúc chờ, con có muốn đẩy cái xe cút kít này không?" Đưa ra một món khác ngay là cách nhanh nhất để bạn ngừng khóc.

Với mẹ bạn, nhẹ nhàng, vừa đủ: "Dạ, bé nhà em mới có đồ nên còn mê lắm chị ạ. Bé chơi xong là đưa bạn, em đang tập cho bé chờ lượt." Câu này cho phụ huynh kia biết mình không bênh con, chỉ đang dạy theo cách khác.

Với món đồ riêng con không muốn cho ai chạm: "Con gấu này là đồ riêng của bé, bé không cho mượn. Bé có cái bóng này, hai bạn chơi chung nhé." Đồ riêng được nói thẳng là đồ riêng, không cần xin lỗi.

Khi bạn đã chờ hết lượt mà con vẫn không đưa: "Hết lượt rồi con. Con hứa với bạn rồi, mình giữ lời." Mẹ đặt tay lên món đồ, chờ con buông. Nếu con khóc, bế con ra ngoài một lúc. Lần này giữ lời quan trọng hơn chuyện con có vui hay không.

Nói dở và nói được trước mặt cô giáo, phụ huynh

Những câu cha mẹ buột miệng khi thấy ngượng thường làm hỏng cả bài học lẫn cảm giác của con.

Nói dởNói được
"Đưa bạn ngay, ích kỷ thế!""Con chơi xong thì cho bạn một lượt nhé."
"Không cho bạn chơi thì mai mẹ không mua đồ nữa.""Mang ra sân thì sẽ có bạn xin chơi, lần sau con chọn mang món khác."
"Con bé này nó keo lắm chị ạ." (nói trước mặt con)"Bé đang tập chờ lượt chị ạ."
Bắt con nhường đồ vì bạn nhỏ tuổi hơnCả hai bé đều chờ lượt, tuổi không phải lý do
Gỡ đồ khỏi tay con rồi khen "ngoan quá"Khen khi con tự đưa: "Con giữ lời với bạn rồi đấy."

Bảng này không có nghĩa là con được giữ mọi thứ mãi. Đồ đã mang ra chỗ chung thì phải đến lượt, lời hứa phải giữ. Cái khác chỉ là con được nói "chút nữa", và cái "chút nữa" đó được người lớn tôn trọng.

Theo tuổi: mầm non, tiểu học và đầu cấp hai

Ba tới năm tuổi. Con chưa đo được thời gian, nên lượt phải đo bằng thứ con thấy: hát hết một bài, cát chảy hết trong chiếc đồng hồ cát, đếm tới ba mươi. Cô giáo mầm non thường có luật lượt riêng ở lớp, hỏi cô để dùng cùng một cách ở nhà, con đỡ rối.

Sáu tới chín tuổi. Chuyện mượn chuyển sang bút màu, thước, hộp bút, sách truyện. Con cần thêm câu: "Tớ cho cậu mượn, cậu nhớ trả tớ cuối giờ nhé." và câu từ chối khi bạn hay mượn không trả: "Lần trước cậu chưa trả tớ, cậu trả rồi tớ cho mượn tiếp." Không cần cho mượn món mình đang cần để làm bài.

Mười tới mười ba tuổi. Con mượn và cho mượn điện thoại, máy chơi game, quần áo, tiền tiêu vặt. Bố mẹ đặt rõ: điện thoại và tiền thì không cho bạn mượn khi chưa hỏi bố mẹ. Còn những món khác, con tự quyết, kể cả quyết nói không. Dạy con câu ngắn: "Cái này tớ không cho mượn được, tớ xin lỗi nhé."

Ở tuổi nào cũng vậy. Khen con khi con tự đưa đồ cho bạn, kể cả khi con đưa chậm. Con được quyền từ chối, nhưng khi con chọn chia sẻ, đó là việc tốt đáng được thấy. Khen đúng việc, như "Con đưa bạn ô tô khi chơi xong, bạn vui lắm đấy", chứ không khen chung chung "con ngoan". Con nhớ việc mình làm được khen, và lần sau tự làm lại mà không cần ai nhắc.

Khi người lớn trong nhà nghĩ khác: ông bà, cô giáo, bố hoặc mẹ

Nhiều ông bà quen dạy cháu theo kiểu "Làm anh làm chị phải nhường", "Đưa bạn chơi đi cho ngoan". Không cần cãi ông bà trước mặt cháu, cũng không cần bỏ cách dạy của mình. Nói riêng với ông bà một câu: "Mẹ ơi, nhà con đang tập cho bé chơi xong lượt rồi đưa bạn, bé không phải nhường ngay. Mẹ nhắc bé giữ lời giúp con là bé nghe lắm." Giao cho ông bà vai nhắc lời hứa, ông bà thấy mình vẫn đang dạy cháu, mà luật vẫn giữ được.

Với cô giáo mầm non, hỏi cô ở lớp dùng luật gì, rồi dùng đúng luật đó ở nhà. Có cô dùng đồng hồ cát, có cô cho mỗi bé chơi tới khi cô vỗ tay. Con đỡ rối khi ở nhà và ở lớp cùng một kiểu, và cô cũng thấy phụ huynh đi cùng hướng với mình.

Giữa bố và mẹ, chỉ cần chốt hai điều: không gỡ đồ khỏi tay con khi con đang chơi, và đã hứa "chút nữa" thì phải đưa. Hai điều đó giữ được thì những chuyện khác, như cho con mang đồ gì ra sân, mỗi người làm một chút khác nhau cũng không sao. Con lớn lên với bố mẹ khác tính nhau là bình thường, miễn hai điều chính không đổi theo ai đang ở cạnh con.

Khi bạn tới nhà chơi, và sau một lần căng thẳng ở sân trường

Bạn tới nhà là lúc dễ căng nhất: cả nhà là đồ của con, con có cảm giác bạn đang lấy hết. Trước khi bạn tới, cùng con cất riêng vài món con không muốn ai chạm vào một ngăn tủ. Những món còn lại là để chơi chung. Nói với con: "Bạn là khách, đồ để ngoài là để hai đứa chơi. Đồ trong tủ là của riêng con." Cách này giúp con thoải mái cho mượn những thứ để ngoài.

Nếu đã có một lần căng ở sân trường, tối đó đừng nhắc lại với giọng trách. Hỏi con: "Lúc bạn đòi ô tô, con thấy sao?" Nghe con nói. Rồi cùng con nghĩ lần sau mang gì đi thì con chịu cho bạn chơi. Nhiều bé tự chọn mang hai chiếc ô tô, một chiếc để cho bạn mượn.

Với phụ huynh bạn, hôm sau gặp ở cổng trường có thể chào một câu: "Hôm qua bé nhà em giữ ô tô quá, nay bé mang thêm một chiếc cho bạn đấy chị." Câu đó nối lại quan hệ nhẹ nhàng, không cần xin lỗi thêm.

Điều nên nhớ: trẻ được tôn trọng quyền nói chưa ở nhà thường dễ chia sẻ hơn ở ngoài, vì con không phải lo giữ đồ. Chia sẻ đến từ cảm giác an toàn, không đến từ lời ép.

Câu hỏi thường gặp

Có nên ép trẻ chia sẻ đồ chơi không?

Không nên ép con đưa ngay món đồ đang chơi. Con nên được chơi xong lượt của mình, giữ riêng vài món quý, và học nói "chút nữa nhé". Khi được tôn trọng như vậy, trẻ thường tự chia sẻ nhiều hơn so với khi bị gỡ đồ khỏi tay.

Con không cho bạn mượn có phải là ích kỷ không?

Ở tuổi mầm non, giữ đồ là chuyện bình thường của sự phát triển, chưa phải tính ích kỷ. Điều cần dạy là cách nói chưa cho lịch sự và giữ lời khi hứa cho mượn. Gắn nhãn "ích kỷ" trước mặt người khác chỉ làm con xấu hổ mà không học được gì.

Bạn tới nhà chơi mà con giấu hết đồ thì làm sao?

Trước khi bạn tới, cùng con cất riêng vài món con quý nhất, còn lại để chơi chung. Nói rõ với con đồ để ngoài là để hai bạn cùng chơi. Khi con biết đồ quý nhất đã an toàn, con thường thoải mái hơn với những món khác.

Con lớn hay cho bạn mượn đồ mà không được trả thì dạy thế nào?

Dạy con nói rõ ngày trả khi cho mượn, và câu từ chối khi bạn chưa trả lần trước. Con không cần cho mượn món mình đang cần dùng. Nếu là món giá trị, con nhắn hỏi lại một lần, không được thì nhờ bố mẹ hoặc thầy cô nói giúp.

Mẹ của bạn trách con mình không chịu chia sẻ thì trả lời ra sao?

Một câu ngắn, bình tĩnh: bé đang tập chờ lượt, chơi xong bé sẽ đưa bạn. Không xin lỗi rối rít, không mắng con trước mặt phụ huynh khác. Sau đó giúp con giữ lời khi hết lượt để phụ huynh kia thấy đây là luật thật.

Có nên cho con mang đồ chơi riêng tới lớp mầm non không?

Hỏi luật của lớp trước, nhiều lớp không cho mang đồ riêng để tránh tranh giành. Nếu được mang, chọn món con chịu cho bạn chơi, để món quý nhất ở nhà. Hỏi con trước khi ra khỏi nhà xem con có sẵn lòng cho bạn một lượt không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138