TonTrong.comTôn Trọng
Dạy trẻ về ranh giới theo tuổi

Họ hàng xin đồ chơi của con cho cháu: hỏi con trước và cách nói với người lớn

Dì ruột thấy bộ xếp hình của con, bảo "cho em đi, lớn rồi chơi gì nữa": vì sao nên hỏi con trước, câu đỡ lời với người lớn, và cùng con chọn đồ để tặng.

Close-up of hands at the front door of a family home, a girl in a pale blue dress holding a wooden puzzle box as relatives arrive with bags, soft daylight

Khi họ hàng xin đồ chơi của con cho cháu, đừng gật đầu thay con. Nói với người lớn một câu để có thời gian ("Để em hỏi bé đã nhé"), hỏi con riêng, rồi làm theo câu trả lời của con. Con không muốn cho thì bố mẹ nói lại với người lớn, nhẹ nhàng; còn nếu muốn chuyền đồ cũ cho em họ, cùng con chọn từ trước để con tự tay đưa.

Ví dụ giả định: dì ruột dắt bé em họ ba tuổi tới chơi. Bé em mê bộ xếp hình gỗ của chị bảy tuổi, dì cười: "Cho em cái này đi con, con lớn rồi chơi làm gì nữa." Con gái nhìn mẹ, mắt đỏ lên. Mẹ biết con vẫn chơi bộ đó mỗi tối. Phần dưới là cách xử lý ngay ở đó, câu nói mẫu, và cách để việc cho đồ thành chuyện vui chứ không phải nỗi ấm ức.

Vì sao câu "cho em đi" khó từ chối, và người lớn đang nghĩ gì

Trong nhiều gia đình, đồ của trẻ được coi là đồ chung của cả họ. Áo của anh lớn chuyền cho em, đồ chơi của chị chuyền cho cháu, chuyện bình thường và nhiều khi rất đẹp. Người dì trong ví dụ không có ý lấy của cháu, dì chỉ thấy con mình thích, nghĩ cháu lớn chắc không chơi nữa, và hỏi theo cách quen trong nhà.

Cái khó của mẹ là cùng lúc muốn giữ lòng em gái và muốn giữ lòng con. Từ chối dì thì sợ bị nói là tiếc của, là chiều con; gật đầu thì con mình mất món đồ đang yêu. Nhiều mẹ chọn gật đầu, tối về dỗ con "Mẹ mua cho con bộ khác". Nhưng thứ con mất không chỉ là bộ xếp hình, mà là cảm giác đồ của mình có thể bị cho đi bất cứ lúc nào nếu người lớn ngại.

Trẻ lớn lên với cảm giác đó thường đi theo một trong hai hướng: giấu hết đồ mỗi khi có khách, hoặc thôi gắn bó với đồ gì, vì gắn bó rồi cũng mất. Cả hai đều không phải điều cha mẹ muốn. Hỏi con trước khi cho là cách đơn giản nhất để con vẫn hào phóng mà không thấy bị lấy.

Ngay lúc người lớn hỏi: bốn bước

Không cần trả lời ngay. Có một chút thời gian để hỏi con, mọi chuyện đều dễ hơn:

  1. Trả lời người lớn bằng câu xin thời gian, vui vẻ: "Để em hỏi bé đã nhé, đồ của bé mà." Câu này không từ chối ai, chỉ đặt con vào đúng chỗ người quyết định.
  2. Đưa con ra một góc, hỏi riêng, không có người lớn kia đứng nghe: "Dì hỏi xin bộ xếp hình cho em. Con muốn cho hẳn, cho em mượn chơi hôm nay, hay con muốn giữ?" Ba lựa chọn giúp con không phải chỉ nói có hoặc không.
  3. Làm đúng điều con chọn. Nếu con chọn cho mượn chơi hôm nay, để con tự đưa cho em chơi và tự cất lại khi em về.
  4. Quay lại nói với người lớn bằng giọng nhẹ, thay con nói phần khó: "Bé vẫn chơi bộ này tối nào dì ạ, nên bé cho em chơi ở đây thôi. Bé bảo có mấy con thú nhồi bông muốn tặng em đấy."

Bước thứ hai là bước hay bị bỏ qua nhất, vì hỏi con trước mặt người lớn khiến con không dám nói thật. Đưa con ra khỏi phòng một phút không làm ai phật lòng, ngược lại người lớn thường thấy nhà mình chu đáo. Nếu con nhỏ quá chưa tự trả lời được, mẹ đọc nét mặt con: con ôm chặt món đồ, lắc đầu, nép vào mẹ thì đó đã là câu trả lời, mẹ nói thay con phần còn lại.

Câu nói mẫu với người lớn, từ mềm tới rõ

Câu mở, khi chưa hỏi con: "Dạ để em hỏi bé xem bé có chịu không, đồ bé mê lắm dì ạ."

Câu khi con đồng ý cho mượn nhưng không cho hẳn: "Bé cho em chơi thoải mái ở đây nhé dì, còn mang về thì bé chưa muốn. Lần sau qua, em lại chơi tiếp."

Câu khi con không muốn cho chạm vào: "Bộ này bé đang làm dở, bé muốn giữ. Bé lấy đồ khác cho em chơi rồi đấy dì." Nói xong là chuyển ngay sang món khác, rủ hai đứa chơi cùng.

Câu khi người lớn nài lần hai, "Tiếc gì của em, chị phải nhường chứ": "Dạ, nhà em đang tập cho bé tự quyết đồ của bé dì ạ. Bé có mấy món muốn tặng em, em xem có thích không." Không giảng thêm, không cãi chuyện nhường hay không nhường.

Câu nói với chính mẹ, bà ngoại, khi bà tự hứa với cháu khác: "Mẹ ơi, đồ của cháu thì mẹ để cháu tự cho nhé. Lần sau mẹ hỏi cháu trước giúp con, cháu thương em lắm, cháu tự cho thì vui hơn."

Nói dở và nói được khi họ hàng xin đồ

Những câu dưới đây hay buột ra khi mẹ thấy ngượng, và lý do chúng làm khó cho cả con lẫn người lớn.

Nói dởNói được
"Cho em đi con, mẹ mua cái khác." (quyết thay con)"Để em hỏi bé đã nhé, đồ của bé mà."
"Con bé này tiếc của lắm dì ạ." (gắn nhãn con)"Bé đang chơi dở bộ này, bé lấy đồ khác cho em rồi."
"Bộ này đắt lắm, không cho được đâu." (người lớn nghe thành mình tiếc tiền)Không nhắc giá, chỉ nói đồ bé đang chơi
Đồng ý rồi tối về lấy lại, hoặc nhắn đòiHỏi con trước, quyết một lần cho rõ
Nói dối "đồ của bạn bé gửi" để néNói thật nhẹ nhàng, đồ của bé, bé muốn giữ

Cái không cần làm: xin lỗi người lớn nhiều lần, hay giải thích về quyền sở hữu của trẻ em. Một câu đỡ lời và một món đồ khác cho bé em là đủ. Đứa trẻ ba tuổi có món mới để chơi sẽ quên bộ xếp hình sau năm phút.

Cùng con chọn đồ để tặng: biến chuyện cho đi thành chuyện vui

Dọn đồ định kỳ. Mỗi dịp cuối năm hoặc trước Tết, cùng con ngồi xem lại hộp đồ chơi, chia ba đống: giữ, cho, chưa biết. Đống cho là để dành cho em họ, cho bạn nhỏ trong xóm. Con tự chọn, bố mẹ chỉ gợi ý.

Để con tự tay tặng. Khi em họ tới, con mang túi đồ ra đưa và nói "Chị tặng em mấy cái này." Người lớn khen con ngay trước mặt. Con thấy mình hào phóng, không thấy mình bị lấy, và chính con sẽ hỏi lần sau còn gì để tặng em nữa không.

Đồ của con giữ lại thì được giữ thật. Món nào con đã chọn giữ thì người lớn không cho đi khi con vắng mặt, kể cả khi thấy con không đụng tới cả năm. Muốn dọn thì hỏi lại con.

Theo tuổi. Bé ba bốn tuổi chưa hiểu cho hẳn là mất luôn, nên chỉ hỏi chuyện cho mượn chơi. Từ sáu tuổi, con hiểu và tự quyết được cho hẳn. Từ mười tuổi, con có thể tự gói đồ, tự nhắn hỏi em họ có cần không.

Đồ còn tốt mà con chưa nỡ cho. Có những món con lâu không chơi nhưng vẫn chưa nỡ rời, thường là món gắn với một dịp nhớ, như quà sinh nhật năm lên năm. Để riêng vào một hộp kỷ niệm, không xếp vào đống cho. Vài năm sau con tự mở ra, nhiều khi chính con quyết định tặng, và lúc đó con tặng một cách vui vẻ.

Chiều ngược lại: khi con mình là đứa đi xin đồ của anh chị họ

Bài học hỏi trước khi cho chỉ trọn vẹn khi con cũng học chiều ngược lại. Sang nhà bác chơi, con mình thấy chiếc xe điều khiển của anh họ, quay sang mẹ thì thầm "Mẹ xin anh cho con đi." Lúc đó đừng xin thay con, và cũng đừng nhờ bác quyết hộ. Bác gật đầu thay anh họ là lặp lại đúng điều mình không muốn người khác làm với con mình.

Dạy con tự hỏi, và hỏi mượn trước, không hỏi xin: "Anh ơi, cho em chơi xe một lúc được không?" Nếu anh đồng ý, con chơi xong thì trả lại tận tay và nói cảm ơn. Nếu anh nói không, con nghe, mẹ đỡ lời một câu: "Anh đang thích xe này lắm, mình chơi cái khác nhé."

Về nhà, khi con còn tiếc, nói với con: "Anh không cho cũng giống hôm trước con không cho em bộ xếp hình. Ai cũng được giữ đồ của mình." So sánh với chính trải nghiệm của con giúp con hiểu nhanh hơn mọi lời giảng, và con bớt giận anh họ.

Tránh câu quen miệng "Anh lớn thì phải nhường em chứ" nói với con bác. Câu đó đặt anh họ vào thế khó trước mặt bố mẹ anh, và làm con mình quen nghĩ cứ nhỏ tuổi hơn là có quyền đòi.

Sau buổi gặp: giữ tình với dì và nói chuyện với con

Nếu dì có vẻ hơi chạnh lòng, hôm sau nhắn một tin vui: "Dì ơi, bé nhà con bảo cuối tuần soạn đồ chơi cũ, có mấy bộ hợp tuổi em lắm, bé muốn tự gói tặng em." Tin nhắn này cho dì biết nhà mình không tiếc gì với em, chỉ là cách cho khác.

Với con, tối hôm đó nói rõ: "Hôm nay con cho em chơi mà vẫn giữ được bộ xếp hình. Đồ của con, con quyết. Mẹ luôn hỏi con trước." Nếu trước đó từng có lần mẹ tự ý cho đồ của con, đây là lúc xin lỗi con: "Lần trước mẹ cho bộ búp bê của con mà không hỏi, mẹ xin lỗi. Từ giờ mẹ sẽ hỏi." Một lời xin lỗi như vậy dạy con về ranh giới nhiều hơn mọi lời giảng.

Có một ngoại lệ cha mẹ nên nói trước với con: đồ dùng chung trong nhà, đồ bố mẹ mua để dùng cho cả nhà, hay đồ đã hỏng không còn an toàn, thì bố mẹ quyết, và sẽ báo con biết. Phân biệt rõ như vậy để con hiểu quyền quyết của con nằm ở đồ của con, không phải ở mọi thứ trong nhà.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho đồ chơi của con mà không hỏi con không?

Không nên, kể cả khi thấy con lâu không chơi. Hỏi con trước giúp con giữ lòng tin rằng đồ của mình không bị lấy khi người lớn ngại. Muốn dọn bớt đồ thì cùng con chọn, để con tự quyết món nào cho đi.

Con không chịu cho em họ đồ chơi cũ thì có phải ích kỷ không?

Không hẳn, trẻ thường gắn bó với đồ cũ vì kỷ niệm chứ không phải vì giá trị. Cho con thời gian, cùng con chọn trong số đồ con sẵn lòng cho. Nhiều trẻ khi được tự chọn lại hào phóng hơn người lớn nghĩ.

Họ hàng trách nhà mình tiếc của với cháu thì nói thế nào?

Một câu ngắn và vui: nhà đang tập cho bé tự quyết đồ của bé, bé có mấy món muốn tặng em. Không cãi, không giải thích dài. Sau đó để con tự tặng một món, người lớn thường vui ngay.

Bà ngoại tự hứa cho cháu khác đồ của con mình thì xử lý sao?

Nói riêng với bà, giọng nhờ vả, rằng đồ của cháu thì để cháu tự cho và cháu sẽ vui hơn. Nếu bà đã hứa, hỏi con xem con có món nào khác muốn tặng thay. Không trách bà trước mặt cháu.

Mấy tuổi thì trẻ tự quyết được chuyện cho đồ của mình?

Từ khoảng năm sáu tuổi, trẻ hiểu cho hẳn là mất luôn và tự quyết được. Trẻ nhỏ hơn thì chỉ hỏi chuyện cho mượn chơi, còn việc cho hẳn bố mẹ cùng con quyết dựa trên những gì con đã lâu không dùng.

Đồ chơi do ông bà mua cho cháu thì ai có quyền cho đi?

Đã tặng cho cháu thì là đồ của cháu, nên vẫn hỏi cháu trước. Nếu ông bà muốn chuyền đồ đó cho cháu khác, nhờ ông bà hỏi cháu, hoặc bố mẹ hỏi giúp. Như vậy con hiểu quà đã tặng là thuộc về mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138